cabalería

Institución militar que constituía unha das divisións (ordo militiae) da sociedade medieval europea, integrada orixinariamente polos guerreiros que combatían a cabalo e defendían as terras cristiás fronte ás invasións de bárbaros e musulmáns, dende o s VIII, constituíndo un grupo heteroxéneo de xinetes adestrados armados pesadamente e carentes de ideais elevados. Foi a Igrexa a encargada de proporcionarlles uns ideais que permitisen canalizar a súa forza, empregando cerimonias e fórmulas inspiradas en diferentes sacramentos ata constituír un ritual polo que se accedía á cabalería. Orixinariamente estaba aberta a todos os homes libres cristiáns dispostos a loitar en defensa da Igrexa, do seu señor e da xustiza. Supúñase que o aspirante a cabaleiro, un soldado que destacase pola súa valentía e fidelidade ou un membro do grupo de fideles dalgún gran señor, dispuña dos medios suficientes para mercar e manter o cabalo e mais o armamento. Ata o s XII o neófito podía ser armado cabaleiro polo rei ou por un señor que xa fose cabaleiro, mediante unha cerimonia que consistía principalmente en cinxirlle a espada, previamente bendita por un sacerdote, e darlle un golpe na caluga coa palma da man, denominada pescozada nas Partidas de Afonso X. Na época clásica da cabalería, nos ss XII e XIII, esta cerimonia resultaba moi custosa, pois entregábanselle as armas e os vestidos que puidesen precisar, xunto co cabalo. Ser armado cabaleiro foi, ata principios do s XII, un dos medios posibles para acceder á nobreza, aínda que axiña se converteu nun filtro social nas mans dos nobres, que reservaron o acceso á cabalería aos seus fillos. Federico I Barbarrubia, a finais do s XII, excluíu da cabalería os fillos dos clérigos e dos campesiños, en definitiva a calquera que non posuíse sangue nobre. Dende a metade do s XIII, a cabalería estaba composta maioritariamente por descendentes de familias nobres e converteuse nunha corporación pechada. Neste contexto apareceron as ordes de cabalería, institucións militares ou relixioso-militares creadas a comezos do s XII pola Igrexa e apoiadas polos monarcas occidentais e os grandes señores, nas que convivían os ideais de ascese eclesiástica (castidade, pobreza e obediencia) xunto co ideal cabaleiresco da defensa dos peregrinos cristiáns e dos Santos Lugares en Oriente. A máis vella destas ordes foi a dos Hospitalarios de san Xoán de Xerusalén, creada posiblemente antes do 1055. A orde dos Pobres Cabaleiros de Cristo, denominados posteriormente do Temple, foi fundada por Hugo de Payns no 1118 e recibiu o recoñecemento oficial da Igrexa no Concilio de Troyes no 1129, adoptando como regra propia a normativa redactada por san Bernaldo de Claraval e confirmada polo Concilio. No s XII apareceu unha terceira orde, a dos Irmáns da Casa do Hospital dos Alemáns da Virxe de Xerusalén, refundada no 1198 co nome de Cabaleiros Teutónicos, que se dedicou á conquista e cristianización das tribos establecidas na Europa Oriental. A aprendizaxe do cabaleiro estruturouse co tempo nunha serie de etapas que cursaba a carón doutro cabaleiro ou nunha das diversas cortes. Exercía sucesivamente as funcións de paxe ou camareiro de corte, logo ocupábase do coidado das monturas como palafreneiro, e despois como escudeiro acompañaba e asistía ao cabaleiro nos combates. A Igrexa converteu o acto de armar cabaleiro nun ritual relixioso, adquirindo as armas un sentido simbólico. A cabalería nunca posuíu un código escrito, senón un conxunto de regras e deberes aos que os cabaleiros se adherían mediante un xuramento. O ideal cabaleiresco apareceu en distintas obras de tratadistas medievais como o Libro da orde de cabalería, de Ramon Llull ou a Segunda Partida de Afonso X de Castela. Comprendía unha serie de obrigas das que destacan a defensa dos febles, do señor e da relixión. O cabaleiro debería destacar tamén polas súas virtudes persoais: valor, honor, cortesía, dignidade e galantería. Con frecuencia, e fronte ao que defendían os tratados máis ou menos ideais, dedicábanse a resolver conflitos persoais recorrendo ás batallas ou empregando o mecanismo do desafío co posterior duelo, para resolver ofensas e litixios civís. Os xuristas regulamentaron este procedemento, atendendo á vella lexislación sobre a guerra privada e baseándose no xuízo de Deus. A persistencia do ideal cabaleiresco foi unha constante durante a Idade Media grazas á literatura épica, dende os cantares de xesta pasando polas novelas do ciclo artúrico, ata os libros de cabalerías dedicados a heroes puros. Nelas represéntanse os ideais que sosteñen o cabaleiro: o servizo a Deus e ao señor na loita contra o infiel, o servizo ao monarca na defensa do reino, e a glorificación da nobreza, do guerreiro e a exaltación do combate.

novelas cabaleirescas.

Preeminencia da que goza un cabaleiro.

Prácticas ou accións dos cabaleiros.

Exercicio ou acto de destreza propio dun cabaleiro para dirixir os cabalos, manexar as armas e demais exercicios de cabaleiro.

Arma ou parte do exército integrada por soldados a cabalo. As súas propiedades características eran a mobilidade e a violencia do seu choque, debidas á forza e á velocidade do cabalo. O armamento principal era a lanza e o sabre, e posteriormente as armas de fogo. Tacticamente, usábase independentemente ou en cooperación con outras armas. Na antigüidade clasificábase en: pesados (coiraceiros, carabineiros), lixeiros (húsares, cosacos, cazadores) e de liña (lanceiros, dragóns, ulanos). Nos exércitos modernos a cabalería tradicional foi substituída pola cabalería acoirazada, na que se empregan equipos mecanizados, tales como carros blindados e helicópteros. Posiblemente a primeira cabalería regular, constituída por tropas a cabalo adestradas, foi creada polo Faraón Ramsés II. O emprego da cabalería como unha arma estableceuse en Europa a partir do modelo de Filipo de Macedonia. Os romanos usaron esta arma xa desde os tempos de Escipión o Africano e, a partir das invasións bárbaras, pasou a ser a arma principal, papel que continuou mantendo durante a Idade Media. Na Europa occidental o desenvolvemento da cabalería estivo condicionada polo sistema feudal. O invento e mellora das armas defensivas, da pólvora e dos proxectís, fixo que se convertese nunha forza auxiliar dentro dos exércitos da época moderna, a pesar de dotala de armas de fogo, o que provocou a desaparición da cabalería pesada. Os corpos de cabalería organizados por Gustavo Adolfo de Suecia durante a Guerra dos Trinta Anos (1618-1648) e por Federico II de Prusia (1740-1786) tiveron unha grande efectividade, dándolle ao corpo unha rapidez de movementos e unha forza de choque máximas. O aumento da potencia nas armas de fogo, especialmente a aparición do rifle de repetición na segunda metade do s XIX, converteuna en presa fácil da infantería dotada de armas automáticas. A Guerra Civil americana (1861-1865) e a Guerra Bóer (1899-1902) foron as últimas participacións relevantes da cabalería. Entre a Primeira e a Segunda Guerra Mundial  substituíse por vehículos motorizados e blindados.

Parte do corpo ou da arma de cabalería.