caer

1. v i

   1. Moverse unha cousa cunha traxectoria de arriba a abaixo a causa do seu propio peso.

      Ex: O papaventos caeu ó chan cando deixou de haber vento.

   2. Ir bater unha persoa ou cousa no chan ou noutra superficie que o deteña a causa dunha perda de equilibrio. OBS: A construción sintáctica formada polo verbo caer mais a preposición de mais un substantivo referido a unha parte do corpo (fociños, costas, cu, etc) significa ‘bater esa parte que se nomea contra unha superficie firme’.

      Ex: Rompeu a cadeira cando caeu. Caeu porque non atou ben os amallós. O floreiro caeu ó chan e rompeu.

   3. Separarse algunha cousa daquilo ao que estaba adherida ou suxeita.

      Ex: Comezaron a caer peras da pereira. Xa lle caeu o seu primeiro dente.

   4. Ceder á acción da gravidade un obxecto suspendido sen desprenderse nin chegar ao chan.

      Ex: Mantede os brazos facendo un ángulo recto e despois deixádeos caer.

2. v i

   1. Coincidir un acontecemento cun período de tempo.

      Ex: Este ano a Pascua despois de San Xosé.

      Sinónimos: cadrar.

   2. Coincidir un día do mes cun día da semana. OBS: Con este significado sempre vai seguido da preposición en.

      Ex: O último día do mes cae en sábado.

      Sinónimos: cadrar.
3. v i

   Ter algunha cousa un resultado ou unha consecuencia dunha forma determinada. OBS: Emprégase frecuentemente cos adverbios ben e mal.

   Ex: Non lle caeu ben que lle berrases tanto. Caeulle mal que llo dixeses. Non sei cómo lles caerá a negativa.

   Sinónimos: sentar.
4. v i

   1. Diminuír de súpeto a intensidade dun fenómeno ou unha actividade.

      Ex: Caeu o vento e os mariñeiros puideron saír ó mar.

   2. Baixar o valor ou o prezo dunha cousa de maneira repentina e considerable.

      Ex: A semana pasada o euro caeu en todos os mercados fronte ó dólar.

5. v i

   1. Estar situada algunha cousa no lugar que se indica.

      Ex: Os novos xulgados caen pola outra banda da vila.

      Sinónimos: quedar.

   2. Quedar algunha cousa dentro ou fóra duns límites establecidos.

      Ex: O sur da provincia cae noutra diocese.

6. v i

   Ir dar alguén a un lugar que non se esperaba ou onde non se lle esperaba.

   Ex: Seguimos polo camiño e caemos na estrada. Non vin adrede, caín aquí casualmente.

7. v i

   Pasar unha persoa a unha situación ou estado negativo con respecto a outro anterior.

   Ex: Desde que se xubilou caeu en desgracia. Os avós están ben, aínda que hai un mes caeron enfermos. Antes íalles moi ben, pero hai pouco caeron economicamente.

8. v i

   Quedar sen vida alguén nun enfrontamento violento.

   Ex: O seu avó caeu mentres loitaba na Guerra Civil.

   Sinónimos: morrer, perecer.
9. v i

   Deixar de existir calquera tipo de goberno ou dominio.

   Ex: Numerosas revoltas provocaron que caese a monarquía. O anterior presidente da compañía caeu cando se descubriu que era corrupto.

10. v i

    Topar algo ou alguén con algunha cousa preparada en contra.

    Ex: O árbitro caeu no engano do xogador e asubiou un penalti. Levo máis dunha hora pescando e aínda non caeu ningún peixe.

11. v i

    Incorrer nalgunha actividade ou acto maligno. OBS: Con este significado vai seguido da preposición en.

    Ex: Levaba moito tempo sen xogar, pero volveu caer na ludopatía.

12. 1. v i

       Realizar a acción de determinados fenómenos meteorolóxicos.

       Ex: Este ano é posible que caia neve á beira do mar. Como caeu esta mañá, púxenme pingando!

    2. caer farrapos

       Nevar.

    3. caer pedra/pedrazo

       Saraibar.

13. v i

    Ser ou non unha persoa agradable para outra. OBS: Emprégase cos adverbios ben ou mal ou con locucións adverbiais semellantes.

    Ex: Os teus amigos cáenme moi ben. Non quero estar con Ana porque me cae mal.

14. v i

    Achar a solución de algo que non se coñece ou lembrar algunha cousa nun momento determinado.

    Ex: Ó saír do exame foi cando caín en cál era a resposta correcta. Explicáchesmo de moitas formas, pero aínda non caio.

15. v i

    Estar cerca do seu final algún período cronolóxico.

    Ex: Non sei qué hora era, pero estaba caendo o día.

    Sinónimos: declinar.
16. v i

    Levar unha peza de roupa máis abaixo do que lle corresponde.

    Ex: Sempre anda coa chaqueta a caerlle dos ombros.

17. v i

    Non poder sosterse ou estar a punto de ceder ante algunha cousa.

    Ex: Estou tan cansado que caio de sono.

18. v i [COMUN]

    Suspender un programa de televisión ou espacio publicitario previsto no guión de emisión que non chega a ser finalmente difundido.

19. v i [MAR]

    1. olver a proa cara a sotavento ao levar a áncora.

    2. Desviarse un barco do seu rumbo cara a unha banda ou cara a outra.

       Sinónimos: virar.

    3. Entrar un barco por primeira vez na auga.

Frases feitas

• Aínda non lle caeu a casca do cu. Aplícase a unha persoa inmadura.

• As soberbias non caen nos toxos. Aplícase cando alguén se ri das desgracias dos demais.

• Caer a alma aos pés. Desilusionarse ou decepcionarse.

• Caer amprón. Caer co corpo estendido.

• Caer area. Saraibar.

• Caer ás baloucadas/ós rebolos/a voltas. Caer xirando sobre o propio corpo.

• Caer auga a caldeirados/ trebón/xerros. Chover moito.

• Caer auga a fío. Chover sen parar.

• Caer auga en fío. Pingar con intensidade.

• Caer charamiscas. Neviscar.

• Caer como un bazuncho. Caer cara a adiante con todo o peso do corpo.

• Caer cotillóns. Golpear.

• Caer da burra/do burro/na conta. Comprender ou decatarse de algo.

• Caer de bátegas. Caer batendo coa cara no chan.

• Caer de capitón. Caer de cabeza.

• Caer de chope. Caer tendido de xeito violento.

• Caer dun niño. Ser moi inocente ou inexperto.

• Caer en si. Decatarse dun erro.

• Caer enfermo/na cama. Contraer unha doenza.

• Caer na cova. Recibir sepultura.

• Caer na man dun. Someterse á vontade dalgunha persoa.

• Caer na trapela. Casar.

• Caer no garamelo/no ichó. Caer na trampa.

• Caer no lazo. Deixarse enganar ou caer nunha trampa.

• Caer no renuncio. Incorrer no contrario do que se dixo en público.

• Caer o corazón. Quedar sen ánimo.

• Caer o paxaro morto. Ir moita calor.

• Caer polo seu propio peso. Ser evidente algunha cousa.

• Caer redondo. Caer repentinamente ao chan sen sentido ou morto.

• Caer sobre algo ou alguén. Abalanzarse.

• Caer unha faiscada de molla parvos. Poallar.

• Caer unha sombra sobre alguén. Andar pasmado.

• Caer unha zarapilda/zarracina de auga. Chover con moita intensidade ou caer treboada.

• Caer/estar rendido. Estar moi canso.

• Caer/quedar en estado. Quedar embarazada.

• Caerlle a baba. Sentir cariño por alguén ou estar orgulloso del.

• Caerlle a cabeza ao trigo. Emprégase cando alguén ten présa por facer algunha cousa sen importancia.

• Caerlle a casa enriba a alguén. Gustarlle a alguén máis estar fóra da casa ca na casa.

• Caerlle a facha a alguén. Estar en perigo de morte.

• Caerlle atravesado a alguén. Non gustarlle a alguén ou serlle antipático.

• Caerlle o pelo a alguén. Recibir unha reprimenda ou golpes.

• Caerlle os dentes a alguén. Ter envexa.

• Caerlle os ollos a alguén por algunha cousa. Desexar moito algunha cousa.

• Caeu como a pedra nun pozo. Esquecerse rapidamente dun tema que dera moito que falar.

• Caeume o forno. Deu a luz a miña muller.

• Caia pan e veñan días! Que traballen os demais.

• Cáianlle os ollos entrámbolos ollos! Expresión para desexarlle mal a alguén.

• Deixar caer. Insinuar algunha cousa.

• Estar a/ó caer. Estar algunha cousa a punto de acontecer.

Formas incorrectas