"Aragua" (Contén)

DEPARTAMENTOS

Departamento do Paraguai (82.349 km2; 12.156 h [1992]). A capital é Fuerte Olimpo (1.867 h [1982]).

RIOS

Río do Brasil, afluente do Tocantíns pola ribeira esquerda (2.640 km). Nace na serra de Caiapó, no estado de Goiás. Os seus aluvións son diamantíferos e auríferos.

GALICIA

Profesor, crítico literario, articulista e tradutor. Licenciado en Filoloxía Inglesa pola Universidade de Santiago de Compostela. Forma parte do equipo da revista Ler e leva a sección de poesía do suplemento literario do xornal O Correo Galego. Dentro da actividade musical, sobrancea como cofundador do grupo de canción belixerante Voces Ceibes co que chegou a gravar diversos discos. Como poeta publicou Paisaxe de Glasgow (1978), Ás veces en domingo abonda coa tenrura (1980), Poemas pra Ana Andrea (1982), Xuvia (1983), Caleidoscopio (1988), Oficio de ollar (1992), Camo Santo (1994), O gato branco (1995), Novos poemas para Ana Andrea (1991) e Billarda (1999); e como novelista, Agora xa foi (2000). A súa obra está presente nas antoloxías Escolma da poesía galega (1984), Poesía gallega de hoy (1990) e Fin de un milenio (1991). Como tradutor verteu ao galego...

REPUBLICAS

República de América Central situada entre Honduras, ao N, Costa Rica, ao S, e bañada polo Mar Caribe, ao L, e polo Océano Pacífico, ao O (131.812 km2; 5.208.000 h [estim 2001]). A súa capital é Managua.
Xeografía física
O país está dividido por unha depresión en partes ben diferenciadas: a depresión en si, que inclúe a rexión lacustre das concas de Managua e de Nicaragua; a vertente do Pacífico, composta por unha estreita faixa ao O da depresión, constituída en parte por terras baixas e chás favorables para a agricultura e onde se concentra máis da metade da poboación; e a área de volcáns ao N da rexión anterior, con algúns volcáns activos, como o Cosigüina ou o Momotombo. No L da depresión esténdese o escudo central, meseta de rochas volcánicas, profundamente atravesada por numerosos ríos que desembocan no Mar Caribe (Coco, Prinzapolka, Grande de Matapalpa e Siquia) e que formaron unha baixa chaira litoral (costa de Los Mosquitos)....

LAGOS

Lago do SO de Nicaragua (8.430 km2) que constitúe a conca lacustre máis grande de América Central. Ocupa unha parte dunha depresión de orixe tectónica que sufriu movementos de submersión en tempos xeolóxicos recentes, acompañados dunha notable actividade volcánica. Comprende as illas Ometepe, Zapatera, Solentiname e o arquipélago de Isletas.

1. Relativo ou pertencente a Nicaragua ou aos seus habitantes.

2. Natural ou habitante de Nicaragua.

3. Literatura en castelán producida en Nicaragua. Despois da independencia do país, a literatura desenvolveuse sen autores destacados, ata  Rubén Darío, con quen se iniciou unha corrente literaria modernista. No segundo cuarto do s XX apareceu un movemento de vangarda seguidor de Rimbaud, Lautréamont e o surrealismo (J. Coronel Urtecho, L. Alberto Cabrales) que produciu os grupos das revistas Vanguardia e Cuadernos del taller San Lucas (P. Antonio Cuadra, A. Ordóñez, J. Passos). Cara á metade da década de 1950 destacaron os poetas E. Mejía Sánchez, C. Martínez e, fundamentalmente, Ernesto Cardenal, aos que se uniron J. Eduardo Arellano, L. Rugama, Roberto Cuadra, F. Valle, Y. Blanco, O. Robleto e G. Belli. A narrativa mantivo a tradición realista e costumista con H. Robleto, A. Calero e J. Román. En teatro destacaron a finais da década de 1970 A. Ycaza, H. Peña, R. Steiner e E. Fernández Morales. Na década de 1990, cómpre salientar o labor dos narradores Gioconda Belli, autora...

1. Relativo ou pertencente a Paraguay ou aos seus habitantes.

2. Natural ou habitante de Paraguay.

3. Arte desenvolvida en Paraguay. A época de máximo esplendor corresponde aos ss XVII e XVIII coas misións xesuíticas. Nesta época os estilos europeos mesturáronse con características indíxenas e destacan as misións de San Ignacio, San Cosme, Jesús e Santa Trinidad. No s XIX impúxose o neoclasicismo, con exemplos como a catedral de Asunción, o palacio do Goberno e o Panteón.

4. Literatura en lingua castelá cultivada en Paraguay. Naceu baixo a preponderancia do modernismo, e Alejandro Guanes e Eloy Farina Núñez foron os dous primeiros nomes notables. As dúas xeracións modernistas do país xiraron ao redor das revistas Crónica (1913-1915) e Juventud (1923-1925), e os poetas máis destacados foron G. Molinas Rolón, L. Ramos Giménez e P. Max Ynsfrán. Manuel Ortiz Guerrero foi un autor que sobresaíu polo seu perfil de poeta popular e polo seu bilingüismo (guaraní e castelán). Co modernismo comezaron os primeiros signos de expresión nacional, e foi a partir da guerra do Chaco (1932-1935) cando se consolidou un pulo creador que integrou a toda a nación. N. González iniciou unha poesía de reivindicación do indio. A gran figura lírica desta tendencia foi Herib Campos Cervera, e a primeira achega da novelística indíxena paraguaia foi a de Gabriel Casaccia. A poesía social da década de 1950 estivo representada por Elvio Romero. R. Domínguez, J. Luis Appleyard...

5. Música cultivada en Paraguay. Os indíxenas empregaban instrumentos de percusión, de vento e a arpa paraguaia, que era unha pequena arpa diatónica. Despois da colonización europea, as misións xesuítas do Paraná introduciron, no s XVI, a música relixiosa europea, e máis tarde a profana. Coa independencia, apareceron unha serie de correntes musicais populares baseadas principalmente na música de salón europea, pero con ritmos e metros propios, o que deu pé a danzas como a polca paraguaia, o galopa e a guaranía. As principais figuras do ambiente musical clásico foron A. Barrios Mangoré (1885-1944), Á. Menchaca (1885-1924), R. Giménez (1889-?) e J. C. Moreno (1912).

PENÍNSULAS

Península de Venezuela, situada no Caribe, no estado de Falcón, unida ao continente por un istmo estreito (3.000 km2). A súa economía baséase no gando cabrún e nas refinarías de petróleo.

DEPARTAMENTOS

Departamento de Paraguay (8.705 km2; 247.674 h [estim 1998]). A súa capital é Paraguarí (5.724 h [1992]).

RIOS

Río de América do Sur, o quinto do continente pola súa lonxitude, tributario do río Paraná, onde desemboca preto da cidade de Corrientes (2.550 km de lonxitude). Nace en Mato Grosso (Brasil), a 300 m de altitude. Atravesa Paraguay e durante boa parte do seu curso sérvelle de fronteira a este país, primeiro con Brasil e despois con Arxentina. Recibe numerosos afluentes; do altiplano brasileiro baixan o Cuiabá, o río Negro, o Aquidauana e o Taquari; mentres que do sistema andino chegan o Pilcomayo e o Bermejo. As chuvias tropicais estivais determinan os períodos de cheas. É unha importante vía de comunicación.

ENTRADA LARGA

Estado de América do Sur, que limita con Bolivia ao NO e ao N, con Brasil ao NL e ao L, e con Arxentina ao S, ao SO e ao O (406.752 km2; 5.291.000 h [estim 2001]). A súa capital é Asunción.
Xeografía física
Paraguay é en boa parte un país baixo e chan, aínda que cunha morfoloxía variada. Na zona comprendida entre os ríos Paraná e Paraguay localízanse os contrafortes do altiplano do Mato Grosso. No centro do país érguense uns macizos separados do Mato Grosso pola erosión. No N de Paraguay esténdese unha penechaira de granito e gneis dominada ao O por un estreito macizo delimitado por fallas. O Gran Chaco, que cobre máis do 60% da superficie do país, é unha gran chaira horizontal que se estende entre o río Paraguay e os Andes, cuberta de monte baixo espiñoso, habitada por tribos indíxenas nómades e por onde se estenden inmensos dominios gandeiros. O clima, sen diferenzas moi acentuadas, é cálido e húmido. No L domina a formación de...