forno

1. 1. s m [TECNOL]

      Lugar pechado dentro do que calquera tipo de enerxía, xeralmente química ou eléctrica, se converte en enerxía calorífica co fin de transformar, física ou quimicamente, a materia que se introduce no mesmo. A causa da diversidade de materiais e das transformacións ás que se someten, hai unha numerosa variedade de fornos. Empréganse diversos sistemas de transformación da enerxía inicial en enerxía calorífica: no forno de combustión, quéimase o combustible empregado nun fogón ou queimador; no forno eléctrico, aprovéitase o efecto Joule, ben por medio de resistencias eléctricas (forno de resistencia indirecta), ben coa mesma carga do forno actuando de resistencia (forno de resistencia directa), mediante a produción de correntes inducidas na carga (forno de indución) ou por medio dun arco eléctrico entre dous ou máis electrodos ou entre estes electrodos e a carga do forno (forno de arco); finalmente, hai uns tipos especiais de fornos que empregan a calor disipada polos raios catódicos (forno de bombardeo con electróns), a calor dun gas fortemente ionizado (forno de plasma) ou a enerxía solar concentrada mediante captadores parabólicos e cilindroparabólicos (forno solar). Segundo o campo de aplicación, pódense dividir os fornos en catro grandes grupos: metalúrxicos, de proceso, de cocción e de petróleo. Os fornos metalúrxicos subdivídense en cinco tipos: o forno de crisol, empregado para fundir pequenas cantidades de metal e constituído por un recipiente refractario, a miúdo de grafito, quentado por combustión ou por indución; o forno de soleira, onde a carga, colocada sobre a soleira do forno, se quenta por convección ou radiación; o forno de cuba, empregado para fundición, extracción, calcinación e torrefacción, e que está formado por torres cilíndricas ou prismáticas a través das que se move a carga por gravidade cara ás zonas inferiores; o forno de atmosfera controlada, xeralmente eléctrico, que consiste nunha carcasa metálica revestida de material refractario e illada do exterior, na entrada e na saída, por unha cortina de chamas; e, finalmente, os convertedores, empregados na fabricación de aceiro e de arame, nos que se introduce unha corrente de aire ou de osíxeno na masa fundida, de xeito que o osíxeno desta reacciona co silicio, o carbono e o magnesio presentes e produce a calor necesaria para manter a masa metálica en estado de fusión. O segundo grupo está constituído polos fornos de proceso, destinados á obtención dalgún produto, como cemento, cal ou ferro. Os máis primitivos destes fornos eran o de cal, o de xeso e tamén o forno baixo, para a obtención do ferro. Estes substituíronse polos fornos rotativos, empregados na obtención de cemento, cal, dolomita e magnesia, e para a deshidratación, calcinación ou torrefacción de bauxita, alumina, minerais de ferro, etc. Emprégase tamén o forno de reverbero, no que a carga se quenta por reverberación do teito do forno e que pode ser de combustión ou de resistencia. Os fornos de cocción, que constitúen o terceiro grupo, empréganse na fabricación de cerámica, vidro e na industria alimentaria. Normalmente consisten nunha cámara ou nun túnel no que se introduce a carga, que se quenta por combustión ou a través de resistencias. Os primeiros fornos de cocción foron os fornos de pan e os de obra. Os primeiros fornos de pan quentábanse mediante a combustión de leña e, posteriormente, apareceron os de gas ou eléctricos; o queimador colócase nunha abertura, lateral ou baixo a soleira, e o vapor de auga sae polo respiradoiro. O forno de obra ou de oleiro está constituído por unha cavidade case cilíndrica dividida en tres partes: o forno de abaixo ou fogón, o forno do medio (separado do anterior por un teito furado, chamado criba, onde se colocan as pezas para a súa cocción, e o forno de arriba, para a segunda cocción das pezas vernizadas. Un tipo especial de forno de cocción é o forno de mufla, no que a carga está totalmente illada da atmosfera exterior e que se quenta por combustión ou electricidade. Finalmente, os fornos para o tratamento do petróleo son recipientes, xeralmente cilíndricos ou prismáticos, quentados por combustión.

   2. s m [ETN]

      Construción de carácter privado ou comunal formada normalmente por unha cámara de planta circular, a capela, e un teito abovedado. Esta estrutura vai asentada sobre unha base de pedra construída de lousas, o lar, onde se acende o lume para poder cocer o pan logo de dispoñer o enfornado. O oco de acceso recibe o nome de boca, e ás veces leva na parte superior unha peza saínte de pedra, chamada chapité, que impide a subida das faíscas. O lar prolóngase cara a adiante, formando unha estrutura semellante a unha mesa, a lareira, cun burato no medio a través do que cae a cinsa nun depósito interior chamado fornalleira ou borralleira. A parte superior recibe o nome de capoeira e algúns levan ao seu carón unha mesa de pedra para pousar as cousas. Recóbrese exteriormente con pedras e barro. Pode ser unha propiedade individual ou comunitaria. O individual, ao ser de uso familiar, sitúase no interior da vivenda, xunto á lareira, e exteriormente sobresae da parede en forma curva. O de propiedade comunal é unha construción independente, realizada e conservada polos veciños que deciden a rolda de cadaquén. Este espazo adoita ser de planta rectangular con muros de cachotería e xisto e, en ocasións, de cantería, con cuberta a dúas augas e tellado de colmo, xisto, tella ou lousas de granito, completa a construción unha porta de acceso e, ás veces unha pequena ventá. O espazo está distribuído de maneira que, cruzando a porta, éntrase nun lugar que ten a ambos os lados plataformas horizontais ao longo das paredes, chamadas tendais, onde se lle dá forma á masa e onde se pode durmir, e decontino está o vaso do forno, que ocupa o ancho da construción. Este tipo de fornos reunía os veciños do lugar para facer a fornada e ao mesmo tempo, a carón do lume, conversar e contar contos.

   3. alto forno

      Forno de cuba, duns 30 m de altitude, formado por dúas seccións troncocónicas, a superior chamada cuba e a inferior, etalaxe, unidas pola súa base máis grande e empregado na siderurxia moderna para a extracción do ferro. A zona central, máis ancha, chámase ventre. Na parte inferior hai unha zona cilíndrica formada polo crisol (a parte de abaixo) e a obra (a parte de arriba). No crisol hai dous furados, o furado por onde sae a escoura e o furado de coada, por onde se fai a coada do forno. Na obra, a uns 2,5 m do crisol, están as tobeiras, por onde se inxecta o aire. A estrutura do forno adoita ser unha prancha de aceiro reforzada con aros, revestida interiormente de material refractario e provista dun sistema de arrefriamento. O forno cárgase pola parte superior en capas alternativas de coque e mineral (óxidos de ferro), coas adicións eventuais de fundente, ferralla ou escoura enriquecedora. Na boca das tobeiras é onde ten lugar a combustión do coque co aire prequentado. Os gases producidos na combustión soben polo forno atravesando a carga, reducen unha parte dos óxidos de ferro e quentan a carga. Á temperatura de 2.000°C o coque reduce os óxidos de ferro e licúase o ferro, as impurezas e as cinzas, así como os outros produtos adicionados, e fórmase, así, a coada. Os gases que saen do forno empréganse para o prequentamento do aire de combustión, para o cowper, para o accionamento de compresores e para diversas necesidades de quentamento.

   4. forno crematorio

      Forno utilizado nos cemiterios para incinerar os cadáveres.

   5. forno de microondas

      Forno de cocción que funciona electronicamente mediante microondas (ondas de altísima frecuencia) que desenvolven calor nas substancias dieléctricas. Emprégase para quentar alimentos, cocelos ou desconxelalos.

2. s m

   Lugar onde se fai e se vende pan.

   Sinónimos: panadería, tafona.
3. s m

   Lugar onde vai moita calor.

   Ex: No verán, este ático é un forno.

4. Termo do verbo dos daordes, ou xerga dos telleiros, que designa a parte da telleira de forma prismática ou cilíndrica onde se realiza a cocción.

Frases feitas

• De forno tapado. Maneira de facer a cama sen sacudir nin ventilar a roupa.

Refráns

• Na porta do forno quéimase o pan.
• Non sexas fomeira, se tes a cabeza de manteiga.
• Ó enfomar fanse os pans tortos.
• O fomo e a vella pola boca se quentan.
• O fomo pola boca se quenta.