"Zos" (Contén)

SEMANARIOS

Semanario de carácter liberal aparecido na vila de Paderne (Betanzos) o 14 de maio de 1914. Deixouse de publicar aproximadamente o 7 de xuño dese mesmo ano. Trátase dunha publicación continuadora do tamén semanario Betanzos Liberal.

PUBLICACIÓNS

Publicación do Centro de Betanzos de Bos Aires. Naceu nesa cidade o 1 de agosto de 1931, e aínda hoxe se publica. De periodicidade trimestral, desde 1974 aparece todos os meses de agosto de cada ano. As actividades do Centro, a vida do colectivo de betanceiros da Arxentina, os temas referidos a Betanzos e, en menor medida, a cultura galega, son os seus contidos. Bilingüe, aínda que domina o castelán, tiña unha extensión de entre 30 e 60 páxinas. A partir da década dos sesenta definiuse por unha clara tendencia antifascista e democrática que aínda mantiña nos anos oitenta do século XX. Ademais de reproducir textos clásicos de Rosalía de Castro, Manuel Curros Enríquez, Valentín Lamas Carvajal ou Castelao, nas súas páxinas aparecen poemas e artigos asinados por Manuel Barreiro, Avelino Díaz, Álvaro Cebreiro, Eladio Rodríguez, Ramón de Valenzuela, José Otero Espasandín ou Federico García Lorca.

GALICIA

Franciscano. Dende 1542 participou na evanxelización de América Central. Debido ao coñecemento que tiña das linguas indíxenas (guatemalteco, cachiquil, utlateco e tzutucil), publicou un catecismo bilingüe (español-cachiquil) e un vocabulario en lingua guatemalteca, do que non se conserva ningún exemplar.

IGREXAS

Igrexa parroquial situada en Betanzos. Foi patrocinada por Fernán Pérez de Andrade o Mozo no s XV, seguindo as trazas de gótico tardío. Presenta unha planta basilical de tres naves separadas por piares, con cuberta de madeira cun artesoado do s XIX, e tres ábsidas poligonais cubertas con bóvedas de crucería. No muro S engadíronse catro capelas entre as que destaca a do arcediago, a de san Pedro e a de san Pablo, fundada por Pedro de Ben, que conta cun retablo atribuído a Cornielles de Holanda. No interior hai diversas esculturas funerarias. A portada principal está organizada con arquivoltas vexetais e animais, cun dosel coa figura de Cristo e co tímpano adicado ao Apóstolo Santiago. A torre foi derrubada en 1900. A porta S ou Porta Santa conserva un tímpano encastrado. Por esta porta entraban os peregrinos que se dirixían ao santuario dos Remedios ou do Camiño en Tiobre e os que desembarcaban nalgún dos portos da provincia.

GALICIA

Aventureiro que participou na conquista de Perú acompañando a Pizarro. Realizou a tradución da Suma y narración de los incas que los indios llamaron Capaceuna (1551), onde se reflicten numerosos costumes bolivianos e peruanos.

RIOS

Río do estado de Texas, EE UU, formado pola unión dos ríos Bouble Mountain Fork e Salt Fork. De réxime pluvial, o seu curso está inzado de encoros que, ademais dos aproveitamentos hidroeléctricos, abastecen de auga ás cidades e explotacións agrarias das súas beiras. Desemboca no golfo de México, á beira de Freeport, logo dun percorrido duns 1.250 km.

AFLUENTES

Afluente do Deza pola marxe dereita. Nace preto da Serra de Fornelos na parroquia de Losón, no concello de Lalín.

1. Boca abaixo ou de ventre cara ao chan. OBS: A expresión caer de bruzos ‘caer cara a diante cos fociños no chan’ é sinónima de caer de fociños.

2. Posición que adoptaban as mulleres cando lavaban a roupa no río; consistía en colocarse de xeonllos nunha pena mentres o busto de bruzos se inclinaba sobre a auga do río.

MONTES

Monte situado entre os límites dos concellos de Guitiriz, Begonde e Vilalba. Na marxe esquerda do río Ladra. O seu cumio atópase a 535 m de altitude.

GALICIA

Médico cirurxián. Estudiou medicina na Universidade de Santiago de Compostela e, no 1955, acadou a cátedra de Patoloxía e Clínica Cirúrxica. Dedicou unha especial atención á infección en cirurxía e traballou tamén nos receptores de estróxeno en tumores de mama e ensaios clínicos. Pertenceu a numerosas sociedades científicas, foi secretario e presidente da Sociedad de Cirugía de Galicia (1988-1995) e director da Revista Gallega de Patología Digestiva. Ademais de numerosos artigos científicos, publicou: Infección en cirugía (1994), Contenidos y objetivos docentes en patología quirúrgica general y del aparato digestivo (1996), Conferencia de consenso sobre la infección en cirugía (1997) e Asepsia y antisepsia en cirugía (1999), entre outros libros. Académico correspondente da Real Academia de Medicina y Cirugía de Galicia, foi galardoado con premios como o Conde de Fenosa (1984), Sociedad de Cirugía de Galicia (1986) ou Braum-Dexon (1987).

PUNTA

Punta do litoral da parroquia e concello do Vicedo, que pecha polo L a ría do Barqueiro.

MUNICIPIOS

Municipio da provincia de Ciudad Real, Castela-A Mancha (1.725 h [1996]). Está drenado polos ríos Cañamares e Azuer. A agricultura é de secaño e produce cereais, oliveiras e viña. A actividade industrial baséase na explotación de xacementos de carbón de xeso.