"Uri" (Contén)

1. Estender unha determinada cultura.

2. Adquirir cultura.

1. División administrativa do pobo romano vinculada a unha organización de tipo territorial creada polos etruscos. O pobo romano constaba de 30 curias, 10 por cada unha das tres tribos xentilicias, que se identifican cunha das partes da superficie da antiga Roma. Tiñan un nome propio, xunto cun templo e un culto determinados; á fronte delas estaba o magister curiae ou curión, con funcións relixiosas. Na época monárquica formaban a base da organización do exército, xa que proporcionaban un número determinado de soldados e cabaleiros, pero dende os comezos da República perderon esta función. Na época imperial conservou o privilexio da investidura do imperium ás maxistraturas, xunto con numerosas atribucións en materia relixiosa. A reunión de todas as curias convocaba os comicios curiados.

2. Senado ou asemblea de cada un dos municipios ou colonias romanas formado polos decurións.

3. Edificio do foro, na antiga Roma, onde tiñan lugar as asembleas civís, especialmente as do Senado, ou as relixiosas.

4. 1. Conxunto de organismos administrativos, xudiciais e de goberno para os asuntos eclesiásticos.

   2. curia diocesana

      Organismo ao servizo do bispo e composto por diferentes membros administrativos e xudiciais.

   3. curia romana

      Organismo ao servizo do papa que rexe a Igrexa católica. O corpo ordinario de colaboradores do bispo de Roma instituíuse dunha maneira estable no s XII e foi nos ss XIV-XV cando se crearon propiamente os dicasterios ou as congregacións romanas. Está integrada pola secretaría do Estado e o Consello para os Asuntos Públicos da Igrexa, dúas congregacións, tres secretarías (para a unidade dos cristiáns, para relixións non cristiás, para os non crentes), tres tribunais apostólicos (a Penitenciaría, a Rota e a Sinatura Apostólica) e outros organismos particulares (o Consello dos Laicos, a Comisión Xustiza e Paz, etc).

5. Conxunto de avogados, procuradores e outros funcionarios que actúan na administración de xustiza.

6. Corte do monarca medieval derivada do comitatum xermánico. No reino visigodo de Toledo recibiu o nome de aula rexia e nos primeiros tempos do reino asturiano coñeceuse como palatium. Formada polos principais cargos do reino que acompañaban o monarca nos seus desprazamentos, converteuse no órgano central do goberno da monarquía galega, asturiana, leonesa e castelá, xa que os seus membros participaban na administración do reino e decidían sobre asuntos políticos, xudiciais, militares e relixiosos. Distínguese entre curia ordinaria, formada por nobres, eclesiásticos, familiares do monarca e oficiais do palacio, e curia extraordinaria, cun número de membros máis amplo. A súa opinión tiña que ser escoitada obrigatoriamente polo rei nos asuntos relevantes. O aumento de participantes e de atribucións, xunto coa inclusión dos representantes das vilas por primeira vez no 1188, deu lugar ás Cortes. Na corte aragonesa perdurou ata o s XIII co nome de corte...

7. Termo do verbo dos arxinas, ou xerga dos canteiros, que corresponde á voz ‘pomba’.

PERSOEIRO

Empresaria cinematográfica. Fundou a produtora Algarabía na Coruña xunto con Tomás Conde, especializada na animación cinematográfica con personaxes de plastilina. Un dos primeiros traballos deste tipo foi Alegrías de Puerta Tierra (1994), emitido por Canal +, Canal + Francia, TVG e seleccionado polo ministerio de Cultura para promocionar o cine español no mundo. Despois produciu Caderno de Bitácora (1995) e Noite Meiga (1995), premiados tamén con varios galardóns. Nese mesmo ano entraron en contacto coa produtora Lúa Films, coa que realizaron varios proxectos, entre eles unha serie de vídeos sobre distintos relatos de escritores homenaxeados o Día das Letras Galegas. Estes vídeos titúlanse Ignotus (2000), sobre textos de Manuel Murguía; Os defuntos falaban castelán (2001), sobre textos de Ánxel Fole; e Meigallos, sombras e papas de arroz (2001), sobre a obra de Eladio Rodríguez.

1. Relativo ou pertencente á curia, especialmente á romana.

2. Membro da curia municipal que se ocupaba da recadación dos impostos e que tiña a obriga de responder deles cos seus fondos no Imperio Romano. Normalmente, exercían este cargo os cidadáns acomodados polos beneficios que podían acadar, pero a partir do s II o cargo converteuse en hereditario e, baixo o goberno de Diocleciano, fíxose obrigatorio. Desapareceu no s IV, como un síntoma máis da decadencia da vida urbana romana.

3. Persoa que pola súa profesión intervén na administración de xustiza.

CAPITAIS

Capital da provincia homónima, Chile, ao S de Santiago, nos contrafortes do Valle Longitudinal (103.919 h [1992]). As principais actividades económicas céntranse na gandería e na agricultura (viña e froitas). Tamén é un importante centro de comunicacións e comercio. Do seu patrimonio cultural destacan a igrexa de Curicó, da Merced e de San Francisco, e as casas consistoriais.

PERSOEIRO

Físico. Cursou estudios na Sorbonne, onde se licenciou en Ciencias (1877) e traballou como axudante no laboratorio de Q. P. Desains. En 1895 acadou o grao de doutor en Ciencias. En 1880 descubriu a piezoelectricidade conxuntamente co seu irmán Paul-Jacques. Construíu unha balanza aperiódica de lectura directa, coñecida como balanza de Curie, e unha de torsión para a media de susceptibilidade magnética, coñecida como balanza de Curie-Chéveneau. Estudiou a transición entre os tres estados magnéticos da materia: ferromagnético, paramagnético e diamagnético; e descubriu deste xeito a lei de Curie. Despois do seu matrimonio con Maria Skéodowska (1895), os dous estudiaron conxuntamente a radioactividade. Analizou os efectos fisiolóxicos das radiacións. En 1903 obtivo o Premio Nobel de Física xuntamente con M. Curie e H. Becquerel.

ENTRADA LARGA

Elemento transuránido, non presente na natureza, que pertence á serie dos actínidos. O seu número atómico é 96 e coñécense trece núclidos, do 238 ao 250, dos que os máis estables son o 242 e o 240. T. Seaborg descubriu e identificou o 242Cm en 1944, ao bombardear 239Pu con partículas α de 32¥106eV, segundo a reacción:

FORMULA

Este isótopo é emisor de partículas α, fortemente enerxéticas; isto fai posible a súa utilización como fonte de enerxía. O isótopo 240Cm tamén é emisor de partículas α, cunha vida media dun mes.

PERSOEIRO

Xeneral e cónsul romano. Someteu os pobos samnitas, sabeos e lucanos ao redor do 290 a C e estableceu as primeiras colonias romanas no Adriático. Enfrontouse co Rei Pirro e venceuno na Batalla de Benevento (275 a C). Deu os primeiros pasos para o establecemento dun servizo militar de carácter obrigatorio.

1. Observar atentamente algo ou alguén.

2. Buscar datos para descubrir algunha cousa.

1. Calidade de curioso.

2. Cousa rara e estraña que esperta o interese.

3. Atención que se pon na realización dun traballo.

1. 1. Que se interesa en adquirir novos coñecementos.

   2. Que se interesa polos asuntos dos demais.

2. Que chama a atención pola súa singularidade ou orixinalidade.

3. Que é ordenado e limpo.

4. Que se realiza con atención e coidado.

CAPITAIS

Capital do estado de Paraná situada na rexión do sur, Brasil, nos contrafortes da serra do Mar (1.476.253 h [estim 1996]). É un importante núcleo industrial e centro comercial dun amplo territorio agrícola. As principais industrias pertencen aos sectores metalúrxico, téxtil e do moble. Malia esas actividades, considérase paradigma da cidade ecolóxica polo seu urbanismo. O seu patrimonio cultural, ademais dos espacios naturais, está formado por un gran número de edificios relixiosos e civís, entre os que destaca a catedral neogótica, o palacete Leão Júnior (1886-1907) e o teatro Paiol (1905-1906).