"Rel" (Contén)

PARROQUIA

Parroquia do concello de Baleira baixo a advocación de san Pedro.

IGREXAS

Igrexa parroquial situada en Baleira. Conserva vestixios na súa ábsida da primitiva construción románica, pero os restos conservados son barrocos. Ten tres naves e conserva retablos barrocos. No exterior destaca a torre de perpiaños de granito.

PERSOEIRO

Político. Membro do Partido Moderado, exerceu o control político sobre o distrito de Prado (Lalín). Elixido en 1837 senador e deputado por Pontevedra, escolleu este último cargo. Foi novamente deputado na lexislatura 1846-1850.

ILLAS

Illa da beira setentrional da ría de Corme e Laxe, fronte ao litoral da parroquia de Cospindo, no concello de Ponteceso.

SERRAS

Macizo que constitúe a maior unidade de relevo do territorio continental portugués, cunha altitude máxima de 1.991 m, no planalto da Torre. Estruturalmente correspóndese co sector máis occidental do Sistema Central da Península Ibérica. Nela nacen os dous maiores ríos portugueses -se se exceptúan o Douro e o Tejo-, o Mondego e o Zêzere.

1. de estrelar.

2. 1. Que está cuberto de estrelas.

   2. Aplícase ao escudo sementado de estrelas.

3. Que se frite sen bater.

4. Que presenta forma de estrela.

5. Aplícase ao animal cunha estrela na fronte.

1. Equinodermo mariño e bentónico, da clase dos asteroideos, caracterizado por presentar, as máis das especies, cinco brazos arredor dun disco central -aínda que outras teñen 7, 12 e mesmo 50-, ter a boca en posición ventral e o ano en posición dorsal. Presentan pés ambulacrais que serven para desprazarse e capturar o alimento, constituído fundamentalmente por bivalvos aos que lles abren as valvas para logo liberar enzimas dixestivos no interior das cunchas que provocan unha dixestión externa. Existen unhas 2.000 especies que varían de tamaño dende 1 ata 130 cm de diámetro.

2. Herbácea de follas lanceoladas e pinnatífidas, de ata 20 cm de lonxitude, que forman unha mouta basal, flores hermafroditas, pequenas e tetrámeras, co tubo da corola piloso, dispostas en espigas pedunculadas. Os froitos son cápsulas que se abren transversalmente. Está presente en toda Galicia en lugares secos e areosos como as praias.

1. Facer que algo ou alguén choque con forza ou violencia contra algo.

2. Fritir un ovo sen o bater.

3. Encherse de estrelas o ceo.

4. Sufrir algo ou alguén un golpe violento.

1. Encherse de estrelas o ceo.

2. Tremer a luz das estrelas.

3. Aparecer as primeiras luces do día. Na tradición oral recóllese o seguinte dito: “A quen cedo se ergue, cedo lle estrelece”.

1. Ave insectivora forestal do xénero Regulus, da familia dos páridos, de 9 cm de lonxitude, co corpo groso, de cores verdes oliváceas nas partes superiores e ocres por baixo, alas escuras con bandas brancas e peteiro moi fino e curto. Caracterízanse por presentar o curuto da cabeza de cores vivas e, algunhas especies, trazos oculares brancos. En inverno poden formar bandos con outros páridos.

2. Ave que presenta un anel ocular de cor branca moi patente e, no caso dos machos, unha mancha de cor rubí no píleo. Aparece, de cando en vez, no N de Europa como ave divagante procedente de Norteamérica.

3. Ave que presenta unha franxa no centro do píleo, de cor laranxa no macho e amarela na femia, con bordos negros. Tamén amosa unha mancha de cor cinsenta ao redor do ollo escuro. Ten unha distribución paleártica onde aparece, en condicións de clima boreal e temperado, dende as illas Británicas ata Xapón. Na Península Ibérica ocupa as cadeas montañosas máis elevadas da metade norte, a Cordilleira Cantábrica, os Pireneos, o Sistema Ibérico e Central, e está ausente das montañas máis meridionais. Acompaña as árbores ata o seu límite de altura nas montañas; acada os 2.200 m nos Pireneos. Preséntase tanto en bosques subalpinos de coníferas como en carballeiras, faiais e biduerais. Ten o límite occidental da súa distribución nas serras orientais galegas, onde realizan movementos altitudinais ao longo do ano. A Galicia tamén chegan, durante o inverno, aves procedentes do resto de Europa.

4. Ave que presenta unha franxa no centro do píleo, de cor vermella no macho e amarela na femia, con bordos negros. Na cabeza teñen a fronte de cor dourada, cunha lista superciliar branca e unha liña ocular negra. Ten unha distribución paleártica occidental e resulta unha ave abundante nos bosques da rexión eurosiberiana e no piso supramediterráneo. A certa altura, nos sistemas montañosos, substitúese pola estreliña espida. Na Península Ibérica a distribución é atlántica e montañosa, na zona mediterránea ocupa bosques de coníferas e en Galicia bosques de frondosas.

5. Ave que presenta unha patente franxa branca sobre o ollo, o píleo o do macho e o da femia de cor amarela, e unha franxa nas ás pálida. É unha especie propia do S de Canadá, EE UU, México e Guatemala, e compórtase como migradora parcial sen abandonar esta área de distribución norteamericana.

6. Ave endémica das illas máis occidentais de Canarias -Tenerife, La Gomera, La Palma e El Hierro- propia de bosques de piñeiros canarios e laurisilvas por riba dos 500 m de altitude.

PUBLICACIÓNS

Publicación aparecida en Santiago de Compostela o 6 de maio de 1860. Subtitulouse “Periódico quincenal”. Os seus artigos eran manuscritos e na súa redacción participaron estudiantes da universidade e do instituto.

SEMANARIOS

Semanario aparecido en Santiago de Compostela en outubro de 1867. Cesou a súa edición en marzo do ano seguinte. Editado por Antonio de Leiva, na súa redacción participaron Xosé Salgado Rodríguez, Xosé Mª Portal González, Félix Moreno Astray e Bernardo Barreiro. Imprimiuse nos obradoiros tipográficos de Fernando Pato. Foi un defensor dos intereses da cidade e incluíu composicións poéticas, artigos de apoloxía eclesiástica e referencias a temas sociais.

SEMANARIOS

Semanario aparecido en Santiago de Compostela a partir do 8 de marzo de 1896. Cesou probablemente o 2 de agosto do mesmo ano (nº18). Dirixiuna Magdalena de Monte Blanco, pseudónimo de Luis Bouza Trillo. Subtitulouse “Revista de modas y literatura”. Trátase dunha publicación orientada ao público feminino da época, que incluíu información sobre música, moda, debuxo, folletíns e unha sección literaria, con numerosas composicións poéticas. Ademais, inseriu debuxos e patróns de moda da autoría de Enrique Aguilera.