"cis" (Contén)

PERSOEIRO

Físicoquímico canadense. Desenvolveu o método do arrefriamento magnético, coñecido como “desmagnetización adiabática”, para tentar obter temperaturas próximas ao cero absoluto e poder determinar, dese xeito, calores específicas en baixas temperaturas; e descubriu, por métodos espectroscópicos, os isótopos 17 e 18 do osíxeno. En 1949 recibiu o Premio Nobel de Química polas súas investigacións en crioxenia.

GALICIA

Mariño e político. Gobernador do asentamento español nas Malvinas (1174-1779), foi vicerrei de Nova Granada (1788-1792) e do Perú (1792-1796). De ideas ilustradas, potenciou a creación dos xornais Mercurio Peruano (1791) e da Gaceta de Lima (1793), o desenvolvemento da Sociedad Cultural Amantes del País e da Tertulia Poética (1791), e a fundación, entre outras, dunha cátedra de Anatomía (1792) e da Academia de Naútica (1794). De volta a España foi elixido membro do Consejo Supremo de Guerra, director xeral da Armada (1799) e ministro de Mariña (1866). Trala chegada ao trono de Fernando VII, formou parte da Junta de Goberno que se desprazou a Baiona, que abandonou trala subida ao poder de Xosé Bonaparte.

PERSOEIRO

Ilustrador. Foi deseñador gráfico de publicidade e ilustrou libros e contos infantís, colaborou en xornais e revistas e publicou carteis, cadernos educativos e libros de texto. Traballou co escritor Carles Cano. Recibiu o Premio Lazarillo do ministerio de Cultura (1989).

PERSOEIRO

Pedagogo e escritor. Identificouse coas ideas krausistas de Julián Sanz del Río, Fernando de Castro e Nicolás Salmerón. Obtivo a cátedra de Dereito Internacional (1866), pero en 1867 renunciou a ela por solidariedade con Sanz del río, Fernando de Castro e Salmerón, depostos por terse negado a seguir as directrices do ministro Orovio (facer profesión de fe relixiosa, política e dinástica). Volveu ocupar a súa cátedra (1868) e participou na reforma do ensino. Fundou o Boletín-revista de la Universidad de Madrid (1873), principal órgano do pensamento krausista. Coa Restauración foi arrestado (1875) por non acatar as normas do ministro Orovio. De regreso a Madrid, foi un dos fundadores da Institución Libre de Enseñanza (ILE, 1876). O seu ideario educativo pasa polo humanismo liberal e a súa defensa da coeducación e da autonomía e extensión universitaria. O galego Xoán Vicente Viqueira, sobriño de Manuel Bartolomé Cossío, foi alumno seu na ILE; a través da amizade entre Bartolomé Cossío...

PERSOEIRO

Militar, segundo duque de Ahumada e cuarto marqués de las Amarillas, fillo de Pedro Agustín Girón. Ascendeu a tenente coronel, coronel e mariscal de Campo, e foi nomeado Inspector do Segundo e Cuarto distritos militares (1843). Organizou e dirixiu o corpo da Garda Civil (1844-1854) e foi designado inspector xeral do corpo (1856-1858). Dende 1858 foi comandante xeneral do corpo de alabardeiros.

1. Terreo en pendente que baixa dende o camiño cuberto ata o campo nunha fortificación.

2. Forma de relevo caracterizada por ter unha topografía de pendente lonxitudinal (entre o 1 e o 5%) constante ou lixeiramente cóncava. Precisa, entre outros fenómenos, unha desnivelación morfotopográfica, ao pé da que se forma o glacis, e procesos de arroiada difusa ou manto e precipitacións esporádicas ou irregulares pero intensas. Distínguese entre glacis de erosión, formados sobre rochas brandas ao pé de relevos estruturais, e pedimentos, modelados sobre rochas duras e cristalinas. En Galicia, describíronse glacis datados no Cuaternario nas depresións de Maceda, Monforte de Lemos e Monterrei. Recibe tamén o nome de rampla de erosión.

PERSOEIRO

Pintor mexicano. Recibiu bolsas que lle permitiron viaxar a España e Italia e, ao regresar a México, participou na revolución en Zacatecas. Identificado coa vida dos indios, en 1928 estableceuse en Xochimilco. Foi o primeiro épico da revolución. Das súas obras destacan Baile de la Revolución (1916) e El ahorcado (1917).

PERSOEIRO

Militar e político portugués. Licenciado en Matemáticas pola Universidade do Porto, ingresou no exército en 1931 e foi destinado en 1945 á base da OTAN en Norfolk. Desempeñou a xefatura do estado maior da provincia de Macau (1949-1951) e en 1961, trala súa participación na tentativa militar de abril, foi apartado da subsecretaría do Estado do exército, á que chegara en 1958. Foi nomeado segundo comandante da rexión militar de Moçambique (1965-1969) e posteriormente comandante da rexión militar de Angola, desde onde impulsou unha política de entendemento coa União para a Independência Total de Angola (UNITA). De volta en Portugal, foi nomeado xefe do estado maior das forzas armadas (1972), posto do que foi apartado tras negarse a xurar o goberno de Marcelo Caetano. Trala Revolução dos Cravos, foi un dos sete militares que constituíron a Junta de Salvação Nacional, que derrocou a ditadura. Finalmente, trala dimisión do xeneral Spínola asumiu a presidencia da República (1974-1976). Escribiu,...

GALICIA

Escritor e xornalista. Empregou o pseudónimo de Johan Carballeira e foi membro da Xeración de 1925. Colaborou en diversas publicacións como El Pueblo Gallego, Faro de Vigo, Céltiga, Resol, Cristal, Nós e Vida Gallega. Militante do Partido Galeguista, en 1935 foi elixido secretario local da Agrupación do Partido Galeguista de Bueu e conselleiro por Pontevedra, e en 1936 elixido alcalde de Bueu pola candidatura da Frente Popular. Co alzamento militar do 18 de xullo de 1936, foi obrigado a deixar o seu cargo de alcalde, detido en setembro e condenado a morte o 29 de decembro. Logo de ingresar no cárcere da illa de San Simón (1937), foi fusilado. En 1996 publicouse unha escolma de poemas da súa autoría titulado Cartafol de Poesía.

PERSOEIRO

Valido de Filipe III (1598-1618), quinto marqués de Dénia, conde e duque de Lerma, conde de Ampudia (1602-1625), grande de España e cardeal (1618-1625), fillo do cuarto marqués de Dénia. Xentilhome da cámara de Filipe II, foi nomeado vicerrei de València (1595-1597). Trala morte do monarca (1598), Filipe III confioulle todos os asuntos de Estado, co que se iniciou o réxime de validos dos Austrias. A súa política interior estivo dirixida ao enriquecemento e engrandecemento persoal, para o que creou unha importante rede de clientelismo mediante a venda de títulos e favores. Foi tamén o artífice da expulsión dos mouriscos (1609-1610) e da política pacifista do monarca, que levou a Castela a asinar a paz con Francia (1601), Inglaterra (1605) e os Países Baixos (Tregua dos Doce Anos). Os escándalos financeiros e a crecente oposición dentro da corte, liderada polo seu fillo, a Raíña Margarida e o confesor real, Luis de Aliaga, precipitou a súa caída (1618). Tras abandonar a corte foi elixido...

GALICIA

Xornalista. Licenciouse en Ciencias da Información pola Universidad de Navarra. Editor e director xeral de España Exterior Publicaciones. Exerceu tamén como director xerente de La Región Internacional, delegado de Faro de Vigo, correspondente da BBC en diversos países do Leste, e de Europa Press en Londres, e director xeral do grupo de comunicación Galicia en el Mundo. Dirixiu o semanario Galicia en el Mundo.

PERSOEIRO

Escritor. Empregou o nome de Fuco G. Gómez e colaborou en diversas publicacións, como Patria Galega e Cultura Gallega. Da súa produción destaca Grafía galega (1926) e O idioma dos animais. Opúscaro de enxebreza (1937).

GALICIA

Político. Licenciado en Económicas pola Universidad de Madrid, foi director financeiro da empresa Manuel Rey e Hijos de Vigo. En 1979 foi presidente do PSOE en Galicia e participou na comisión que elaborou o Estatuto de Autonomía de Galicia. Foi deputado do Parlamento de Galicia polo PSOE na I e II lexislaturas (1981-1989).

GALICIA

Xornalista e escritor. Estudiou dereito na Universidad de Salamanca e xornalismo na Escuela Oficial de Periodismo de Madrid. Comezou a súa andaina profesional como redactor de El Pueblo Gallego. A partir de 1965 trasladouse a Madrid á redacción de Blanco y Negro e, posteriormente, ao equipo do diario Madrid e Cambio 16. Desde ese momento iniciou a súa etapa como reporteiro en países do Terceiro Mundo. Especializado na problemática dos países do Terceiro Mundo, escribiu as biografías de Ernesto Che Guevara e Patricio Lumumba, e traduciu o libro do Rei Hussein de Xordania Mi guerra con Israel. En 1983 a Asociación de Periodistas Europeos constituíu un premio co seu nome.

GALICIA

Avogado e político. Foi fiscal interino en Santiago de Compostela (1835-1841) ata ser nomeado fiscal da Audiencia de Valladolid (1841). Elixido deputado a Cortes (1841), foi ministro da Audiencia e da Chancelería de Valladolid (1854) e rexente das audiencias de Puerto Rico (1856) e La Habana (1858). De volta a España, foi conselleiro de Estado (1861-1865). Recibiu a Gran Cruz de Isabel la Católica.

PERSOEIRO

Pintor chileno. Viaxou por Europa e expuxo no Salon de París de 1897. A súa obra afastouse do academicismo e achegouse ao impresionismo. Realizou flores, retratos e paisaxes. Das súas obras destacan Puente sobre el Tíber e Panorama de Santiago desde Santa Lucía. Foi presidente da Sociedad de Bellas Artes (1919). O seu irmán Simón González Escobar , foi escultor e gañou a primeira medalla na Exposición Internacional de París de 1900.

GALICIA

Escritora. Coñecida como Fanny Garrido, empregou o pseudónimo de Eulalia de Liáns. Colaborou na prensa da época (El Correo e Galicia) e da súa produción destaca Escaramuzas (1885). Foi membro correspondente da Real Academia Galega.

GALICIA

Pintor. As súas primeiras obras, mariñas, bodegóns e paisaxes de Castela, amosaron unha paleta de azuis, sienas, ocres e amarelos. As súas viaxes por Europa e o N de África contribuíron á asunción dunha paleta quente. Co paso do tempo foi asumindo unha abstracción ata chegar ao informalismo. Foi un dos integrantes do grupo Nueve Expresiones (1994) e ilustrou o libro Galicia, de E. Rivera Chevremont (1994). En 1974 participou na Exposición ao Aire Libre de Vigo e en 1978 realizou a súa primeira exposición individual en Madrid e, desde entón, realizou numerosas mostras por toda España, das que destacan as antolóxicas celebradas no Museo do Pobo Galego e en 2001 na Casa das Artes de Vigo. A súa obra está, entre outras, nas coleccións Caixanova, Xunta de Galicia e na Fundación Camilo José Cela.

PERSOEIRO

Futbolista. Coñecido como Fran, debutou co primeiro equipo do Real Club Deportivo de La Coruña en 1987. Na tempada 1990-1991 conseguiu o ascenso a Primeira División. Proclamouse campión da Copa do Rei (1995, 2002) e campión de Liga (tempada 1999-2000). Coa selección española disputou 16 partidos (1993-2000) e participou na Copa de Europa de Nacións (2000).