"AN" (Contén)

PERSOEIRO

Militar e político chinés. Uniuse á loita revolucionaria de Sun Yat-sen, e trala súa morte en 1925 foi nomeado comandante en xefe do exército. En 1927 ocupou Nanjing e estableceuse na capital do Guomindang. O mesmo ano rompeu cos comunistas e ordenou as matanzas de Cantón e Xangai. En 1928 ocupou Pequín. En 1934, antes de ocuparse do perigo que supuña a invasión xaponesa, organizou unha ofensiva contra os comunistas e estes iniciaron a Longa Marcha cara a Yan’an. En 1937-1938, mentres os xaponeses ocupaban a costa desde Pequín ata Cantón, Chiang Kai-shek aceptou unha fronte unida cos comunistas e a axuda militar norteamericana. En 1944 produciuse a ruptura con Mao Zedong e en 1947 desencadeouse a guerra civil entre nacionalistas e comunistas. En 1949 Chiang Kai-shek refuxiouse, baixo protección norteamericana, na illa de Taiwán, onde estableceu un goberno nacionalista, recoñecido pola ONU ata 1971.

CAPITAIS

Capital do changwat homónimo, Tailandia (170.397 h [1993]). É a principal cidade do norte de Tailandia.

REXIÓNS

Rexión da provincia de Siena, na Toscana, Italia, ao leste dos montes homónimos, na que destaca o cultivo da vide. A produción máis importante é o viño tinto, seco, dunha cor vermella intensa e de gradación alcohólica entre 10,5° e 13°.

PERSOEIRO

Arquitecto. Traballou fundamentalmente no N de Europa. Realizou a igrexa católica da Hofkirche en Dresde (1738) e os proxectos dunha das fachadas do palacio real de Varsovia (1740). En 1746 foi nomeado membro da Accademia de San Luca. Publicou un libro de gravados titulado Ornamenti diversi di porte e finestre (Diversos adornos de portas e ventás, 1743-1744) e publicou os folletos Plans, profils et façade de la nouvelle Eglise catholique à Dresde (Planos, seccións e fachada da nova igrexa católica de Dresde, 1740) e Sentimento sopra la pretesa riparazione nella cupola di San Pietro (Sentimento sobre a pretendida reparación da cúpula de San Pedro, 1742).

1. Relativo ou pertencente aos cidadáns estadounidenses de orixe mexicana.

2. Cidadán dos EE UU de orixe mexicana.

3. Poboación dos EE UU orixinaria de México. Entraron ilegalmente no país nos anos sesenta para traballar na agricultura; sen embargo, axiña se instalaron nas grandes cidades dos EE UU, sobre todo en Los Angeles e Nova York. En 1963 César Chávez fundou a National Farm Workers Association, un sindicato de traballadores agrarios que en 1966 se afiliou ao American Federation of Labor-Congress of Industrial Organisations (AFL-CIO), que conseguiu grandes resultados coas loitas polos dereitos dos braceiros. Os dereitos civís, sen embargo, comezaron a recoñecérselles na década dos noventa, cando o seu peso demográfico no conxunto da poboación estadounidense (ó redor do 20% da poboación), ocasionou que estes fosen obxecto de atención preferente do Republican Party.

4. Movemento teatral impulsado por un grupo de mozos mexicanos en solidariedade cos xornaleiros procedentes de México e residentes nos EE UU. Iniciado por César Chávez e Luis Valdez, realizaban pequenas intervencións de carácter político e reivindicativo a partir de breves accións escénicas baseadas na improvisación e na adecuación a cada situación e circunstancia conflitiva. Despois da creación do Teatro Campesino en 1965, naceron outras agrupacións como Teatro de la Gente (1967), Teatro de la Esperanza (1971) ou o Teatro Bilingüe (1972), ata conformar un movemento no que se chegaron a integrar máis de cen agrupacións escénicas. Malia que o seu número diminuíu na actualidade, estes colectivos aínda manteñen os seus obxectivos iniciais de educación e mobilización popular, coa organización de funcións e doutro tipo de actividades, amais da publicación de textos dramáticos.

PERSOEIRO

Navegante e aviador. En 1960 levou a termo en solitario a primeira travesía atlántica a vela (Plymouth - Nova York en 40 días). Tamén foi o primeiro en dar a volta ao mundo a vela en solitario (1966 -1967).

MUNICIPIOS

Municipio da provincia de Cádiz, Andalucía, situada ao SL da cidade de Cádiz (53.001 h [1996]). Os seus recursos económicos son a pesca, as salinas e a agricultura. Centro comercial e industrial. Dentro do termo está o poboado turístico de Sancti-Petri e nel as ruínas do templo de Hércules. Dentro da cidade localízase a igrexa barroca de San Telmo.

MUNICIPIOS

Municipio da provincia de Jaén, Andalucía, de topografía accidentada pola Sierra de la Loma de Chiclana (1.679 h [1996]).

FAMILIAS

Familia de mecenas italiana orixinaria de Siena. Localizada en Alemmano (1277), o nome provén dun neto deste, Chigio. En 1377 adquiriron o grao de nobreza sienesa e en 1509 engadiron o apelido de Della Rovere. Agostino Chigi o Magnífico (Siena 1465 - Roma 1520) banqueiro da corte dos papas, instalouse en Roma en 1485. Baixo a súa protección, Baldassare Peruzzi construíu a Villa Farnesina. Fabio Chigi (Siena 1599 - Roma 1667) accedeu ao solio pontificio co nome de Alexandre VII e formou a Biblioteca Chigiana, incluída na Vaticana. Fabio Chigi (Siena 1631-1693) e Segismondo Chigi (? 1649 - 1677) mandaron construír o palacio Chigi en Roma, no que traballaron Giacomo della Porta, Carlo Maderno e Felice della Greca.

PERSOEIRO

Folclorista norteamericano. Destacou polas recompilacións no campo da música e da poesía popular de Inglaterra e Escocia. A súa obra máis destacada é a recompilación The English and Scottish Popular Ballads (Baladas populares inglesas e escocesas, 1882-1898).

1. Mamífero primate do xénero Pan. Pode acadar, no caso dos machos, 1,70 m de altura e un peso de entre 50 e 80 kg, mentres que as femias son máis pequenas e non sobrepasan o 1,30 m. O pelame é abundante e negro, e ambos sexos presentan unha barba corta. A cabeza carece de crista saxital, as orellas sobresáenlles moito e son grandes, e os orificios nasais son pequenos. Posúen dentes grandes e na mesma fórmula dentaria ca no home. Todas as extremidades presentan o polgar opoñible e os brazos son longos, o que lle permite apoiar os cotobelos ao andar. Dedican máis de catro horas diarias a comer sementes e froitas, e unha ou dúas horas a alimentarse de follas tenras. Completan a dieta con flores, gromos, resinas e cortizas e, de cando en vez, rouban ovos e cazan crías de corpitecos, antílopes ou porcos bravos e non almacenan alimentos. Constrúen cada día un niño ou unha plataforma para pasar a noite. Acadan a idade adulta aos doce ou aos trece anos. A cría nace indefensa e durante os...

2. Primate de cara de cor negra e molares moi pequenos, que habita as selvas húmidas do centro de África, por baixo dos 1.500 m de altitude, entre os ríos Zaire e Kasai. Manteñen a actividade sexual durante todo o ano mesmo durante o embarazo e a lactancia; son frecuentes as cópulas frontais.

3. Primate de cara de cor rosada ou parda, que escurece coa idade. É propio das selvas húmidas, dos bosques caducifolios ou das sabanas do centro e do oeste de África por baixo dos 2.000 m de altitude. As femias, despois de ter unha cría, están entre tres e catro anos sen entrar en celo. O período sexual dura entre un e seis meses e remata cando queda preñada.

SEMANARIOS

Semanario que apareceu en Santiago de Compostela no ano 1916.

1. Obxecto indeterminado.

2. Obxecto de pouco valor que non ten utilidade ou estorba.