"Fer" (Contén)

PERSOEIRO

Escritor e dramaturgo portugués. Malia ser promotor da chegada do Renacemento a Portugal e autor de obras como O Cioso ou O Bristo, debe a súa fama á recreación que fixo da vida e morte da nobre galega Inés de Castro, namorada de Don Pedro, Príncipe de Portugal e futuro rei, na obra titulada Tragédia de Dona Inés de Castro.

PERSOEIRO

Militar e político paraguaio. En 1871 ocupou os ministerios de Guerra e Mariña, e de Interior. Trala revolta de 1874 marchou do país, lugar ao que regresou en 1895 para ocupar novamente o ministerio de Guerra. Tras encabezar a revolta de 1904, asumiu a presidencia da República, ata que foi derrocado en xullo de 1908.

GALICIA

Escultor. Realizou as custodias do altar maior e do altar do Sacramento da catedral de Tui.

PERSOEIRO

Historiador. Membro da Real Académia da História e profesor na Universidade de Coimbra. Das súas obras destacan Memoria sepulchral, epitaphio saudoso, esculpido pello sentimento sobre a sepultura da sempre augusta... D. Maria Sophia Isabel de Neuburg, rainha de Portugal (1699) e Noticias chronologicas da Universidade de Coimbra (1728).

PERSOEIRO

Poeta. Foi cónsul en Noruega (1925-1930). O seu primeiro libro data de 1918, pero a súa obra comezou realmente en 1948 con Poesia I. Posteriormente, publicou Poesia II, III, IV, V e VI, ademais de contos e prosas poéticas de crítica social.

PERSOEIRO

Escritor portugués. Especialista en literaturas africanas, publicou obras de creación literaria como Grei (1944), Morna (1948), A casa dos Motas (1956), Morabeza (1958), Hora di bai (1962) ou Voz de prisão (1971), e estudios como A aventura crioula (1976) e Literaturas africanas de expressão portuguesa (1977).

PERSOEIRO

Compositor e crítico musical. Licenciouse en Filosofía na Universidade de Lisboa e doutorouse en Musicoloxía na University of Princeton (EE UU). Profesor na Escola das Artes da Universidade Católica Portuguesa, é membro do Centro de Estudos de Sociologia e Estética Musicais da Universidade Nova de Lisboa, do equipo interdisciplinar de investigación sobre a Catedral de Braga e do equipo de estudios sobre canto gregoriano do CERIMM (Francia). Co-fundou o GRUPO-Animação Musical, co-dirixiu o Conselho Português da Música e coordinou as publicacións Informação Musical (1981-83) e Arte Musical (1986). Escribiu música para teatro, cine e para diversos conxuntos de cámara, especialmente vocais. En 1995 fundou o grupo “Vozes Alfonsinas”, dedicado sobre todo á divulgación da música medieval e renacentista, co que gravou The Sound of Martin Codax (1986), Cancioneiro da Biblioteca Publia Hortensia de Elvas (1989) e Porto 714: Um manuscrito precioso (2001). Dirixiu a publicación facsimilada do Cancioneiro...

IGREXAS

Igrexa parroquial situada en Palas de Rei. Da primitiva construción románica só conserva os lados da nave. A ábsida e a portada principal construíronse no s XVIII. No exterior destaca a porta S de arco de medio punto con tres arquivoltas e co tímpano decorado con tres lóbulos, un entrelazo cruciforme e unha inscrición.

PERSOEIRO

Escritor portugués. Licenciouse en Filoloxía Clásica na Universidade de Coimbra (1940) e, posteriormente, exerceu a docencia. Cultivou a novela neorrealista (O caminho fica longe, 1943) e o existencialismo marcou a súa obra posterior (Mudança, 1949; A face sangrenta, 1953). Da súa produción destacan ademais Do mundo original (1957), Carta ao futuro (1958), Aparição (Prémio Camilo Castelo Branco 1959), Espaço do invisível (1965), Alegria breve (Prémio da Casa da Imprensa 1965), Invocação ao meu corpo (1969), Para sempre (1983), Até ao fim (Grande Prémio Romance da Associação Portuguesa de Escritores 1987) e Cartas a Sandra (1996). Así mesmo, gañou o Prémio do Centro Português da Associação Internacional de Críticos Litérarios (1985), o Prémio Fémina (1990), o Prémio Europália (1991) e o Prémio Camões (1992).

PARROQUIA

Parroquia do concello de Riotorto baixo a advocación de san Xillao.

1. Ave insectívora do xénero Parus -da familia dos páridos- ou do xénero Aegithalos caudatus -da familia dos exitálidos-, grosas e de tamaño pequeno, co peteiro pequeno e fino. A maioría das especies posúen a parte superior da cabeza e o anteface de cor negra. Cando buscan o alimento, constituído principalmente por insectos e arácnidos -aínda que tamén se alimentan de sementes e froitos-, poden pendurarse de xeito acrobático das ramas. Os dous sexos son semellantes e aniñan principalmente nos buracos das árbores. Distintas especies de ferreiriños, estreliñas e gabeadores forman durante o inverno bandos que se desprazan xuntos buscando alimento. Existen unhas 50 especies de ferreiriños. Estas aves tamén reciben a denominación popular de ferreirolo ou ferreiro, nomes que fan referencia ás voces que emiten cun timbre metálico e que lembran os sons do traballo nunha forxa.

2. Ave de 11,5 cm de lonxitude, de alas, cola e parte superior da cabeza de cor azul, meixelas brancas e dorso verde e partes inferiores amarelas. Habita bosques, parques e xardíns. É unha especie presente que habita campos con árbores, xardíns e bosques de toda Europa.

3. Ave de 11 cm de lonxitude, de cabeza, caluga e papo negros, coas partes superiores e as alas cinsento pardentas e cola gris escura. Habita en bosques caducifolios ou mixtos dende o N da Península Ibérica ata Escandinavia. En Galicia está presente, de xeito relito, en bosques de montaña por riba dos 1.000 m de altitude.

4. Ave de 12 cm de lonxitude, de plumaxe pardo cinsenta e cunha curupela negra cos extremos brancos. Aniña principalmente en buracos de árbores coníferas no Paleártico, especialmente nos niños abandonados dos petos.

5. Ave de 11,5 cm de lonxitude, de cabeza negra, coas meixelas e a caluga de cor branca, dorso pardo oliváceo ocre e as partes inferiores claras, agás o babeiro negro. Habita en bosques e xardíns do Paleártico e en Galicia está presente ata os 1.300 m de altitude.

6. Ave de 14 cm de lonxitude, dos que 7,5 cm corresponden á cola, de cabeza branca cunha lista negra e ancha por enriba do ollo, que continúa ata o lombo, tamén negro, e unha cola moi longa de cores negra e branca. Fabrican un niño, con arañeiras, pelo, liques e plumas, ovado e completamente pechado, agás o buraquiño de entrada, sobre árbores ou arbustos. No inverno desprázanse en grupos familiares que dormen xuntos formando un grupo apretado. Habitan nas fragas da maior parte de Europa. En Galicia está presente como subespecie sedentaria Aegithalos caudatus taiti.

7. Ferreiriño de 14,5 cm de lonxitude, de cabeza de cor negra coas meixelas brancas e a caluga e a gorxa negras, unidas por un colar que se estende polo peito e ventre nunha franxa central. As alas presentan plumas primarias e secundarias de cor negra e unha franxa branca. As partes inferiores son de cor amarela. É unha especie propia de campos, fragas e xardíns, sedentaria na maior parte de Europa e que en Galicia é común ata os 800 m de altitude.

1. Persoa que traballa o ferro, fabricando ou reparando obxectos feitos con este material. Acostuma arranxar moitas pezas, que antes facía el, como afiar picos ou gobernar arados e fechaduras. Para o seu traballo precisa ferramentas como as tenaces, para coller o ferro; o martelo, para bater; o punzón e o berbequí, para furar, e outras máis correntes como o serrón, a trencha e o cepillo. Na nosa terra este oficio conta cunha longa tradición e mesmo nalgúns sitios podemos encontrar ferreiros especializados en determinadas pezas. Na tradición oral recóllense ditos como: “Coma o ferreiro da maldición, que cando ten ferro non ten carbón. De ferreiro a ferreiro non pasa diñeiro. Na casa do ferreiro, coitelo de pao, na do carpinteiro, sentarse no chan. Na casa do ferreiro, non tentar, e na botica non probar”.

2. ferreiriño.

3. Denominación popular que reciben os peixes da familia dos ráxidos.

GALICIA

Político. Licenciado en Dereito e Graduado Social. Foi alcalde do concello do Carballiño. Membro do Consello Nacional do BNG e responsable da Comisión de Emigración, foi elixido deputado por Ourense nas eleccións autonómicas de 2001.

PERSOEIRO

Escritor. Estudiou filosofía e letras na Universidade de Santiago de Compostela e doutorouse en Madrid. Foi lector de lingua e literatura españolas na Universidade de Kiel e de Frankcfurt, e colaborou en Grial, Compostellanum e Boletín de Estudios Gallegos. Da súa produción destaca España en Rilke (1966), Rilke e San Agustín (1966), Antología poética de Rainer Maria Rilke (1968), La leyenda de las once mil vírgenes, sus reliquias, culto e iconografía (1991), Arribadas de normandos y cruzados a las costas de la Península Ibérica (1999) e Estudios histórico-legendarios de tema jacobeo en su vinculación con Alemania (1999). Recibiu o Premio Internacional Rainer Maria Rilke (1966).

GALICIA

Pintor e escultor. Estudiou en Valladolid a imaxinería castelá e gravado en Madrid. Realizou deseños industrias e estudios sobre vidreiras. Participou en numerosas exposicións e nos certames da Federacion Internacional de Medallas. Realizou numerosas esculturas de carácter público, entre as que destacan o monumento a X. Bermúdez de Castro no pazo de Mariñán (1983); Oceanus Atlanticus e Mare Cantabricum, realizadas para o pazo da Deputación da Coruña (1986); os monumentos a Castelao (1986), Pablo Iglesias (1988) e Picasso (1989) na Coruña; o monumento aos Trobadores na illa de San Simón (1998); e o monumento a Camilo Díaz Baliño en Ferrol (1998). A súa obra está presente, entre outras, nas coleccións do concello e Deputación da Coruña, no Museo Nacional de Escultura de Valladolid, no Parlamento de Galicia, na Fundación Caixa Galicia e Preissler Kunsthalle (Pforzhein). Gañou o Premio Tomás Francisco Prieto da Fábrica Nacional de Moneda y Timbre e o primeiro premio no Concurso...

GALICIA

Filólogo. Doutorouse en Filoloxía Galego-portuguesa na Universidade de Santiago de Compostela (1990). Catedrático de Filoloxía Galega e Portuguesa na facultade de Filoloxía da Universidade da Coruña, traballa fundamentalmente no campo da lingüística histórica galega e da edición de textos antigos (medievais, medios e decimonónicos) da historia cultural e literaria galega. Coordina o labor científico da Biblioteca-Arquivo Teatral Francisco Pillado Mayor e dirixe a Revista Galega de Filoloxía da Universidade da Coruña. Ademais de ser autor de numerosos relatorios, artigos e colaboracións en publicacións especializadas, cómpre destacar os seus libros Pondal: Do dandysmo á loucura (Biografia e correspondéncia) (1991); As cantigas de Rodrigu’Eanes de Vasconcelos (1992); Poesía Galega Completa, de E. Pondal (vol I, Queixumes dos Pinos, 1995; vol II, Poemas Impresos, 2001; vol III, Poemas Manuscritos, 2002), Gramática Histórica...

GALICIA

Escritor. Pertencente a unha familia de comerciantes acomodada da burguesía rendista agraria, dende rapaz viviu inmerso nun ambiente galeguista, pois seu pai fora un militante activo das Irmandades da Fala e amigo de Lois Porteiro Garea. Na súa mocidade achegouse á política da esquerda comprometida co seu país e tomou contacto cos intelectuais do Grupo Nós e cos poetas da Xeración de 1925, que se reunían no café Roma da cidade de Ourense. Publicou os seus primeiros versos no Heraldo de Galicia e fundou, xunto con Xosé Velo Mosquero, en 1934 a Federación de Mocedades Galeguistas de Celanova e dirixiu o seu voceiro, Guieiro. Outavoz patriótico da F.M.G., dirección que lle custou un proceso ao ano seguinte. Co alzamento militar fascista de 1936 paralizouse a súa actividade política e literaria e foi mobilizado polo exército franquista. Durante a contenda combateu na fronte de Asturias e nun permiso na súa vila natal en 1937, unha muller denunciouno por...