erguer

1. v t

   Mover ou levantar algo ou a alguén cara a arriba ou poñelo nun lugar máis alto.

   Ex: Ergueu a nena nos ombros. Para subir ó muro erguín a saia. Ergueu a cabeza e mirouna.

   Sinónimos: alzar, elevar, levantar. Antónimos: baixar.
2. v t

   1. Poñer algo ou a alguén dereito ou en posición vertical.

      Ex: Ergueron os postes da viña que caeran co vento.

      Sinónimos: endereitar.

   2. Pór de pé algo ou a alguén.

      Ex: Ergueron o neno do chan.

      Sinónimos: levantar.

   3. Facer que alguén se levante da cama.

      Ex: Ergueu o rapaz ás 7 da mañá.

      Sinónimos: levantar.
3. v t

   Construír un edificio ou un monumento importante.

   Ex: Erguerán unha nova sede para as conferencias.

   Sinónimos: alzar, erixir.
4. v t

   Botar os grans ao aire para separalos da palla.

5. v t

   Subir a intensidade ou volume da voz.

   Ex: Non lles ergas a voz ós teus compañeiros.

6. v pron

   1. Poñerse algo ou alguén dereitos ou en posición vertical.

      Ex: Cando pasou o capitán erguéronse coma varas.

   2. Poñerse algo ou alguén de pé.

      Ex: Ergueuse do asento para deixarllo a unha muller grávida.

   3. Deixar de estar na cama ou nalgún sitio similar. Na tradición oral recóllense ditos como: “Érguete ben, se podes, e parecerás máis home. A quen cedo se ergue, cedo lle amañece. Ergueuse meu pai, e deitouse miña nai”.

      Ex: Lucía ergueuse moi cedo para facer taichí en Castrelos.

7. v pron

   Enfrontarse ou rebelarse contra algo ou alguén, especialmente contra unha autoridade.

   Ex: O pobo ergueuse contra os represores.

8. v pron

   Sobresaír algo ou alguén por encima de todo o que o rodea.

   Ex: Dende alí podemos ver cómo se erguen os cumes das montañas entre a paisaxe.

Frases feitas

• Erguer a crista. Volverse altivo.

• Erguerse con bo pé. Ter boa sorte.

• Erguer cabeza. Ir prosperando.

• Erguer o rego. Facer o suco para sementar.

• Erguerse aos touciños. Sentirse superior, cobrar orgullo.

• Erguerse as pedras contra un. Ser todo obstáculos.

• Erguerse co pé esquerdo. Saír todo mal, ter mala sorte.

• Erguerse das cuñas. Encolerizarse.

• Erguerse o leite. Deixar de dar leite unha vaca.