¹ cantar

1. v t

   Reproducir coa voz unha melodía determinada proferindo os sons axeitados, normalmente formando as palabras correspondentes á letra desta melodía. Na tradición oral recóllense ditos como: “Cantar mal e recuncar, non é de aprobar. Ao arrendar, cantar; e ao pagar, chorar. Quen che mandou cantar, meu frade, quen cha mandou cantar, que che pague”.

   Ex: Cantaron un harmonioso Ave María.

2. v t

   Dicir en voz alta algunha cousa cunha entoación parcialmente melodiosa para que a escoite un grupo de persoas.

   Ex: Xa cantaron o premio gordo da lotería. Góstame oír como cantan o prezo do peixe na lonxa.

3. v t

   Celebrar ou loar de forma literaria algunha cousa ou a alguén.

   Ex: Poucos autores cantaron as clases populares como Castelao.

4. v t

   No xogo do bingo, proclamar en alta voz que se completou unha liña ou o cartón enteiro.

   Ex: Nunha mesma noite cantou bingo dúas veces.

5. v t

   Nalgúns xogos de cartas, como o tute, facer corenta puntos (cando se ten o cabalo e o rei de trunfos) ou vinte puntos (cando se ten unha parella de cabalo e rei do mesmo pao pero sen ser de trunfo).

   Ex: Perdemos a partida aínda que cantamos as corenta.

6. v t

   Declarar ou confesar unha persoa cousas que non se coñecen ou que se deberían manter en segredo.

   Ex: Cando o detivo a policía cantou o nome dos seus cómplices.

   Sinónimos: revelar.
7. v i

   Proferir sons con inflexións musicais ou modulacións melodiosas da voz.

   Ex: A veciña do cuarto canta moi ben.

8. v i

   1. Emitir a súa voz os paxaros. Na tradición oral recóllese: “Cantou o pardal, e cantou polo seu mal”.

      Ex: Na casa da miña avoa escóitase como cantan os xílgaros.

      Sinónimos: chiar.

   2. Emitir o seu canto o galo ou as galiñas.

      Ex: As galiñas deberon poñer máis ovos porque xa volveron cantar.

   3. Emitir a súa voz propia ou o seu son característico algúns insectos e outros animais como a ra. Na tradición oral recóllese: “Canta a ran e non ten pelo nin lan”.

      Ex: Sempre escoito como cantan os grilos pola noite.

9. v i

   Producir unha cousa un son peculiar ou característico.

   Ex: O motor do frigorífico industrial canta coma un muíño.

10. v i

    Producir un ruído cando se atopan repetidamente as pezas dun mecanismo en movemento. OBS: Aplícase particularmente ao son que produce o carro tradicional cando se move. Na tradición oral recóllese: “O que han cantar os bois, vaino cantando o carro”.

    Ex: Xa case non se escoita cantar os carros diante da casa. Boteille graxa ós gonzos da porta para que non cantasen.

    Sinónimos: renxer.

Frases feitas

• As cartas cantan. Emprégase cando existen probas evidentes sobre algún asunto que se cuestiona.

• Cantarlle un galo a alguén. Deitarse antes de anoitecer.

• a alguén. Chamarlle a atención con seriedade dicíndolle as cousas claras.

• Canta como unha calandra. Aplícase a quen ten moi boa voz para cantar.

• Cantar a libro aberto. Ler música con soltura.

• Cantar a morte do tres. Matar o tres no xogo da brisca.

• Cantar a zapateira. No xogo da brisca, deixar o contrincante con moi poucos puntos.

• Cantar as do barqueiro/as corenta

• Cantar de cheo. Confesar algunha cousa na súa totalidade.

• Cantar na man. Ser pícaro ou ter retranca, xeralmente por acumulación de experiencias.

• Cantar o peixe. Poxalo en voz alta.

• Cantar os dentes. Tremer.

• Como se cantase un carro/un can. Sen facer caso.

• Marchar cantando baixiño. Irse humillado.