chamar

1. v t

   1. Facer que unha persoa ou un animal atenda ou acuda ao pronunciar o seu nome en voz alta, ao facerlle xestos, ruídos, exclamacións ou outros acenos. Na tradición oral recóllense ditos como: “A onde non te chamen non vaias, que se non te chamaron é que non facías falla. Non chamo a vella, que chamo a que vai con ela. Onde non te chamen non te metas. Se a onde non te chaman vas, avergonzado volverás.”

      Ex: O can non lle obedeceu ata que o chamou cun asubío. Por máis que o chamei, non me contestou. OBS: Pode empregarse seguido da preposición por (Chamou polo rapaz para lle levara de comer).

   2. Comunicarse ou tentar comunicarse con alguén a través do teléfono.

      Ex: Díxenlle que me chamara ó meu móbil. Chamaban o pai todos os días. OBS: Pode empregarse seguido da preposición por (Foi chamar por teléfono).

      Sinónimos: telefonar.

   3. Facer, utilizando o medio establecido para ese fin, que unha persoa acuda ou se presente nun lugar determinado.

      Ex: As campás chamaban a xente á misa. Chegoulle unha citación xudicial que o chamaba a declarar no xuízo. Telefonei para chamar unha ambulancia. Chamaron a filas os militares da reserva.

   4. Accionar o botón que pon en funcionamento o mecanismo dun ascensor.

      Ex: Vai saíndo ti e chama o ascensor.

   5. Espertar a alguén a unha hora determinada para que se erga.

      Ex: Pediulle que o chamara ás sete e media.

2. v t

   Pedirlle axuda a alguén verbal ou mentalmente.

   Ex: A dor era moi grande e chamou toda a noite por Deus.

   Confrontacións: apelar, invocar.
3. v t

   1. Aplicarlle un nome ou un sobrenome a alguén ou a algo. OBS: Constrúese cun pronome de dativo (

      Ex: Chamábanlles os do Roxo), aínda que tamén admite un pronome de acusativo (Ex: Cando naceron os dous xemelgos chamáronos Pedro e Xoán).

   2. Aplicarlle a alguén un cualificativo que exprese algún tipo de sentimento. OBS: Constrúese cun pronome persoal de dativo (

      Ex: Chamoulle gordo e non lle gustou nada), aínda que tamén admite un pronome persoal de acusativo (Ex: Chamouno parvo máis dunha vez).

4. v t

   Guiar un animal de tiro polo lugar axeitado cando se traballa con el.

   Ex: Chamaba mal os bois e os regos saíanlle tortos.

5. v t

   Designar a alguén para ocupar un cargo ou contar cunha persoa para realizar un traballo.

   Ex: O conselleiro chamouno para ocupar o posto de director xeral. Chamouno para realizar a complicada operación.

6. v t

   Exercer unha cousa atracción sobre unha persoa, animal ou sobre outra cousa.

   Ex: Sempre oín que os cartos chaman os cartos. O mel chama as moscas. A aventura chama os aventureiros.

   Sinónimos: atraer.
7. v t

   Pedir unha cousa outra que lle vai. OBS: Constrúese seguido da preposición por.

   Ex: Este asado chama por un bo viño tinto. O pantalón novo chámache por uns zapatos menos rotos.

8. v i

   Dar golpes nalgún sitio ou accionar algún mecanismo para pedir permiso para entrar ou para que abran.

   Ex: Chamei tres veces á porta pero ninguén me escoitaba. Chamou ó timbre e xa lle abriron.

   Confrontacións: petar.
9. v i

   Causarlle atracción a alguén unha cousa ou unha persoa. OBS: Normalmente emprégase en enunciados negativos.

   Ex: Non me chaman nada as festas do verán.

   Sinónimos: atraer, chistar, gustar, tirar.
10. v pron

    1. Ter por nome ou apelido o que se expresa.

       Ex: Isto chámase roca e aquilo fuso. De nome chámase Carme e de apelido, Vázquez.

    2. Ter por título.

       Ex: O artigo chámase “O amor nos cancioneiros medievais”.

Frases feitas

• Chamar a par de si/chamar (levar) Deus a un/chamar Deus para si a alguén. Morrer.

• Chamarse Xan da nega. Non ser capaz de cumprir o que se prometera.

• Chamar adiante. Advertencia que se lle fai á persoa que chama un animal ou animais que están parados para que reanuden un traballo.

• Chamar catrocentas a alguén/chamarlle de cantas había/chamarlle de todo. Insultar a unha persoa ou darlle unha boa reprimenda.

• Chamar dereito. Advertencia que se lle fai ao que chama a algún animal para que dirixa con coidado evitando problemas co carro ou co arado.

• Chamar o cabo. Tirar do cabo cara ao barco ou cara á terra.

• Chamarlle ao gancho cousa torta. Dicir as cousas tal e como son.

• Chamarlle aos pés candóns/compadres/compañeiros. Fuxir de forma precipitada.

• Chamarlle burro ao cabalo. Aplícase a unha persoa que non é tan parva como parece.

• Chamarse a engano un. Enganarse.

• Chamarse andaina. Non cumprir co que se prometera.