"An" (Contén)

PERSOEIRO

Escultor. Desde obras de carácter académico tendeu cara á xeometrización dos espazos. A súa obra defínese polo interese polo volume e o baleiro. Os seus Hombres-Bóveda son grandes volumes encaixados que poden abrirse mediante bisagras. Traballou o bronce e deulle ás súas obras un acabado minucioso. Interveu na fundación do grupo El Paso pero abandonouno ao poco tempo. Realizou tamén obra monumental figurativa. Recibiu o Premio Príncipe de Asturias das Artes (1982).

PERSOEIRO

Militar. Progresista, ao caer Espartero tivo que se exiliar (1843-1845 e 1848-1849). Rehabilitado no Bienio Progresista, foi gobernador militar de Zaragoza e de Madrid. En 1868 foi deportado a Canarias e, liberado pola Revolución de Setembro, foi director da Garda Civil (1869-1872) e ministro da Guerra (1874).

PERSOEIRO

Militar e político, duque de la Torre. Distinguiuse durante a Primeira Guerra Carlista. Espartero enviouno a Barcelona (1842) para someter a cidade, pero poucos meses despois sumouse ao pronunciamento de Prim. Facilitou a chegada ao poder dos moderados (1844) de Narváez. Favorito de Isabel II entre 1846 e 1848, o príncipe consorte afastouno de Madrid. En 1856 secundou o golpe de estado de Leopoldo O’Donell e en 1859 foi enviado a Cuba como capitán xeneral. Xefe da Unión Liberal, participou na conspiración previa á Revolución de Setembro de 1868. Derrotou as forzas de Isabel II na ponte de Alcolea e foi nomeado presidente do goberno provisional, e despois rexente do reino. Presidente do primeiro consello de ministros de Amadeo I, en 1872 derrotou aos carlistas e asinou o Convenio de Amorebieta. Conspirou contra a Primeira República e tivo que se exiliar. De volta a España, tras o golpe de estado de M. Pavía converteuse en xefe de goberno ata a chegada de Afonso XII.

PERSOEIRO

Actriz. Coñecida como María Asquerino, debutou na obra Campo de Armiño, coa compañía teatral dos seus pais. Destacan os filmes Agustina de Aragón (1950), La otra vida del capitán Contreras (1954), Goya (1970), Fuera de juego (1991), Nadie hablará de nosotras cuando hayamos muerto (1995), La comunidad (2000), Hotel Danubio (2003) e Tiovivo c.1950 (2004).

PERSOEIRO

Escritor. Membro da Xeración de 1936 e exiliado en 1939, escribiu poesía, como El hombre y el trabajo (1938) e La mano de Dios pasa por este perro (1965); novela, La cacatúa atmosférica (1977); e ensaio literario.

GALICIA

Ciclista. Debutou como profesional en 1993 no equipo Kelme, para logo correr no G. D. ONCE e no Liberty Seguros. Gañou a clásica dos Puertos (1998), a Volta a Galicia (1999), a Vuelta a Castilla-León (2001), a Milán-Turín (2004), e a 18º etapa do Tour de Francia 2005.

PERSOEIRO

Compositor. En 1900 chegou a Madrid, onde destacou coas zarzuelas El motete (1900), Moros y cristianos (1905), Si yo fuera rey (1916) e La Dolorosa (1930).

PERSOEIRO

Político. Licenciado en Dereito, exerceu de avogado do Estado. Deputado nas cortes pola CEDA (1933-1936), foi detido en Madrid ao se iniciar a Guerra Civil, pero conseguiu pasar á zona franquista (1937). Axiña se converteu nunha figura clave do novo réxime, foi amigo de José Antonio Primo de Rivera e cuñado do xeneral Franco, do que foi secretario político. Foi ministro do Interior (1938), de Gobernación (1939) e de Asuntos Exteriores (1940-1942). Nos últimos anos do franquismo adoptou unha postura distanciada e máis crítica contra o réxime, tal e como reflicten as obras Ensayos al viento (1969), Entre el silencio y la propaganda (1977), La Historia como fue. Memorias (1977) e De anteayer y de hoy (1981).

PERSOEIRO

Entallador. Traballou na catedral de Santiago de Compostela onde fixo con Domingos Antonio de Andrade o pequeno templo que acolle a imaxe do apóstolo Santiago segundo os planos de José de la Vega y Verdugo.

PERSOEIRO

Sindicalista. Carpinteiro de profesión, presidiu o Sindicato de Carpinteros La Emancipación e pertenceu a directivas do Centro Germinal. Entre 1905 e 1908 foi un dos integrantes do Comité Federal da Federación de Sociedades Obreras de la Región Española, radicado na Coruña e foi secretario e responsable do seu Boletín. Ese mesmo ano foi un dos fundadores do grupo anarquista Solidaridad Internacional. Durante a Segunda República achegouse ao republicanismo.

PERSOEIRO

Cantautor. En 1962 ingresou en Els Setze Jutges e debutou en 1965. Cando en 1968 foi seleccionado para cantar no Festival de Eurovisión, provocou un escándalo por querer cantar en catalán. Editou discos con poemas de Machado, M. Hernández, J. Salvat-Papasseit e M. Benedetti. Da súa discografía destacan Tal com raja (1980), En tránsito (1981), Cada loco con su tema (1985), Material sensible (1989), Utopía (1992), Nadie es pefecto (1994), D’un temp, d’un país (1996), Sombras de la China (1998), Cansiones (2000), Versos en la boca (2002) e Serrat sinfónico (2003).

PERSOEIRO

Antropólogo estadounidense. Centrou os seus estudos na antropoloxía política, a sociedade primitiva e a orixe e evolución dos estados. En A Primitive Social Organization. An Evolutionary Perspective (1962) estableceu os conceptos de banda, tribo, caudillismo e estado cos niveis básicos de integración sociocultural. Destaca tamén The Hunters (1966), sobre a vida social dos cazadores-recolectores. Xunto con R. Cohen, editou Origins of the State: the Anthropology of Political Evolution (1978), unha visión xeral das principais teorías sobre a formación dos estados.

1. Comando en que o sinal actuante é amplificado antes da súa aplicación.

2. Mecanismo auxiliar que, accionado por unha forza feble, o amplifica para facer funcionar un aparato ou unha máquina, eventualmente a distancia. Empréganse nos casos en que cómpre substituír a forza muscular do home por un dispositivo hidráulico, pneumático ou eléctrico.

PERSOEIRO

Papa (687-701). De ascendencia siria, sucedeu ao Papa Conón e puxo fin ao cisma de Aquilea. Favoreceu as empresas misioneiras dos reis francos. Foi perseguido por Xustiniano II porque se negou a subscribir as decisións do Concilio de Trullo (691). A súa festividade celébrase o 8 de setembro.