"ISM" (Contén)

Modalidade literaria cultivada no s XVII en España, no marco da cultura barroca. A orixe do termo é dubidosa. Considérase que foi empregado inicialmente polo poeta Luis Carrillo y Sotomayor e polo preceptista Bartolomé Patón para designar as innovacións que autores, como Juan de Mena, introduciron na lingua literaria desde o s XV, en especial o uso de neoloxismos e cultismos. Máis adiante, o termo perdeu o seu carácter meramente descritivo e adquiriu connotacións negativas, sobre todo nos ataques de Francisco de Quevedo á poesía de Luis de Góngora -quen levou o culteranismo ao seu máximo desenvolvemento coa publicación de Soledades e de Fábula de Polifemo y Galatea (1613)- e á dos seus seguidores. Tenta construír un universo poético refinado e ideal, a través dunha lingua caracterizada pola súa altura estética, a musicalidade e unha coidada selección do léxico común. Caracterízase pola tendencia á amplificación retórica e ás construcións latinizantes; entre outros procedementos,...

Préstamo dunha lingua clásica -grego ou latín, especialmente desta última- que penetra de forma directa nunha lingua por vía culta. Os cultismos, a diferenza das voces patrimoniais, non experimentaron ningunha transformación propia da evolución da lingua, agás as necesarias adaptacións fonéticas da lingua que os toma. A introdución de cultismos provoca moitas veces a creación de dobretes (

Disciplina deportiva que consiste na realización de exercicios destinados ao desenvolvemento muscular. Nas competicións desta especialidade, os participantes exhiben a súa musculatura adoptando posturas previamente codificadas que permiten apreciar a harmonía do seu desenvolvemento. A Federación Internacional de Body-Building (IFBB) regulamenta e organiza as competicións de culturismo.

Modelo científico creado polo naturalista francés Georges Cuvier. As súas propostas (o paradigma harmónico) predominaron durante décadas ata a metade do s XIX na comunidade científica europea. Defendía a existencia duns principios, interrelacionados, que rexen os seres vivos: os das condicións de existencia, correlacións orgánicas e subordinación de caracteres. Partía da consideración dun equilibrio perfecto entre os distintos seres e o seu contorno natural, a adaptación perfecta, que restrinxía as posibilidades de estudo das relacións dos organismos co medio e que implicaba unha sucesión de floras e faunas para reaxustar periodicamente a harmonía dominante. Sinalou a especificidade da historia natural como disciplina baseada na observación, comparación e consideración de conxunto, cunha metodoloxía dedutiva. Na taxonomía, entendía que existen uns caracteres máis importantes e dominantes ca outros, deducibles desde as condicións de existencia. Partía dunha concepción fixista...

Movemento artístico de vangarda que se orixinou en Zúric ao redor do Cabaret Voltaire, inaugurado en febreiro de 1916 polo escritor Hugo Ball e a actriz Emmy Hennings. Os membros do grupo fundador, Tristan Tzara, Hans Arp, Marcel Janco, Richard Huelsenbeck e Hugo Ball, concibírono máis que como un estilo artístico, como unha rebelión contra a arte convencional e a sociedade burguesa. O pulo inicial xurdiu da reacción contra a Primeira Guerra Mundial que, segundo eles, significaba o fracaso da cultura occidental, baseada nas leis da razón e do progreso. O termo dadá designa en francés ‘cabaliño de madeira’ e, segundo a versión de Tzara, o nome, que se asocia aos balbucidos infantís, atopouse ao abrir un dicionario ao azar. A incoherencia do termo e a posible relación coa bondade orixinaria do home, determinaron a súa elección como símbolo dun movemento que se propuxo destruír o sistema burgués e o seu modelo artístico por medio da imposición do azar e do irracionalismo, nun intento...

Discromatopsia na que hai unha cegueira conxénita para algunhas cores, descrita e sufrida por J. Dalton. Caracterízase pola falta de percepción dunha ou dúas cores, mentres se conservan as outras funcións oculares. As cores máis afectadas son a vermella e a verde. Polo xeral aféctalle aos dous ollos e é máis frecuente no home ca na muller, xa que se transmite por un xene recesivo ligado ao cromosoma X.

Corrente literaria cultivada en España durante o s XV que se caracteriza pola imitación dos temas e das técnicas empregadas por Dante Alighieri e, en especial, da súa Divina Commedia. A tendencia perviviu ata o Renacemento, momento no que foi desprazada polo influxo predominante de Petrarca. Percíbese en certos poemas do Cancionero de Baena, como o “Dezyr a las siete virtudes”, de Micer Francisco Imperial, considerado o seu iniciador en España; en “Proceso entre dolencia, vejez, destierro y pobreza”, de Ruy Páez de Ribera; en Infierno de los enamorados e na Comedieta de Ponça, do Marqués de Santillana; e no Laberinto de Fortuna, de Juan de Mena.

Movemento relixioso creado por John Nelson Darby, denominado Irmáns de Plymouth ou Igrexa dos Irmáns.

Destrución voluntaria da produción ou dos excedentes, practicada normalmente en réxime de monopolio para evitar a desvalorización das mercadorías.

Acumulación de palabras que teñen un significado similar. Emprégase para insistir no concepto do que se fala, aclarando o seu sentido. Pode ter un uso de tipo estilístico.

Movemento filosófico-relixioso inspirado na doutrina de David de Dinant que se difundiu durante os ss XII e XIII. Afirmaba que a semellanza das cousas substanciais só é posible se existe unha única realidade substancial, común a todos os corpos e ánimas: Deus mesmo.

Movemento artístico e literario nacido en Francia a finais do s XIX, no clima de derrota nacional, xerado polas sucesivas crises que seguiron o Segundo Imperio e a guerra de 1870. A xustificación do termo e a ideoloxía parten das teorías de Giambattista Vico, Rousseau e do estudo de Montesquieu sobre a decadencia dos imperios. Influído polo pensamento de Schopenhauer, reflicte a angustia vital que xurdiu do contraste entre as ambicións desmedidas do sistema capitalista emerxente e da ciencia positivista, e a limitación dos seus resultados, que negaban os valores da sociedade tradicional e, en especial, da relixión, sen propoñer unha alternativa. O baleiro espiritual traduciuse nunha crítica ao pretendido progreso que se manifestou nunha certa nostalxia de épocas pasadas, acompañada dunha compracencia estética morbosa nos signos da decadencia do momento histórico contemporáneo: corrupción moral, crueldade, exaltación da forza e gusto polo enfermizo e depravado. Comportaba sentimentos de...

Doutrina relixiosa que recoñece a existencia dun deus persoal, principio e causa do Universo, pero que nega a súa ulterior influencia sobre o mundo e a posibilidade de revelación sobrenatural. Esta doutrina, aparecida en Inglaterra na segunda metade do s XVI, estendeuse a Francia, Alemaña e finalmente a toda Europa, e deu lugar a importantes debates relixiosos. En Alemaña tivo seguidores desde mediados do s XVIII e estivo representada pola escola wolfiana. O deísmo xurdiu da aplicación dos principios da crítica á relixión, como prolongación lóxica do proceso de cuestionamento que inauguraran os humanistas e reformadores protestantes. Debido ás críticas ás organizacións relixiosas e aos seus ataques á Biblia e á Igrexa, esta tendencia virou cara ao panteísmo e ao materialismo. Os argumentos anticlericais deístas permaneceron no racionalismo e no denominado librepensamento.