compoñer

1. v t

   Formar un todo reunindo ou combinando diversos elementos, diversas partes ou diversos ingredientes.

   Ex: Compuxo un medicamento con estas substancias.

   Sinónimos: compor.
2. v t

   Ser as persoas ou as cousas que se indican os elementos dos que está formada algunha cousa.

   Ex: As engrenaxes compoñen a parte máis delicada da transmisión. A sociedade compóñena os tres socios.

3. v t

   Formar alguén algo unindo varias cousas ou varias persoas.

   Ex: Compuxo unha orquestra cos músicos da parroquia.

   Sinónimos: compor, constituír, integrar.
4. v t

   Crear unha obra intelectual ou artística, especialmente musical ou literaria.

   Ex: Compuxo uns versos dedicados á súa irmá. OBS: Nalgunhas construcións omítese o complemento e adquire valor absoluto. Ex: Compón para moitos artistas.

   Sinónimos: compor, escribir, producir.
5. v t

   1. Arranxar algo que estaba estragado.

      Ex: Entre os dous compuxeron a cadea da bicicleta.

      Sinónimos: compor, reparar.

   2. Volver ao seu sitio un óso escordado.

      Ex: Compúxolle o ombro pero doeulle moito.

      Sinónimos: compor.

   3. Recuperar algo o seu estado normal.

      Ex: Toma unha macela para que che compoña o estómago.

      Sinónimos: compor, restablecer.
6. v t

   Mediar nun asunto para poñer paz entre dúas ou máis persoas enfrontadas.

   Ex: Tivo que ser o pai que compuxese os dous irmáns.

   Sinónimos: avir, compor, reconciliar.
7. v t

   1. Preparar unha persoa engalanándoa. OBS: Na tradición oral recóllense ditos como: “Compón un cepo e semellará un mancebo”.

      Ex: Compuxo a nena para a comuñón cun fermoso vestido.

      Sinónimos: aderezar, adobiar, adornar, amañar, compor, engalanar.

   2. Ordenar unha cousa para que quede en bo estado.

      Ex: Compuxeron o soto para facer unha festa.

      Sinónimos: amañar, compor.
8. v t

   Xuntar os tipos de linotipia para formar palabras.

   Sinónimos: compor.
9. v t [PINT]

   Ordenar, segundo as leis estéticas e os canons da proporcionalidade, todos os elementos que forman unha obra pitórica, de maneira que manteñan un efecto de equilibrio, beleza e graza dentro da idea inicial concibida polo mesmo artista.

   Sinónimos: compor.
10. v pron

    Estar algo constituído por varias partes.

    Ex: O edificio componse de pisos e apartamentos.

11. v pron

    Prepararse unha persoa con arranxos persoais. Na tradición oral recóllense ditos como: “Componte noiva que has de ir á voda”.

    Ex: Compúxose toda para ir á cerimonia.

Frases feitas

• Alá se compoñan. Que cada un se goberne como poida.

• Seica me queres compoñer? Emprégase cando alguén quere mofarse de un.