artigo

Ex: o sol, a bicicleta de Xan) e indeterminado ou indefinido, que introduce substantivos que designan persoas ou cousas consideradas descoñecidas ou non identificables polos interlocutores (Ex: Escoitaron a voz dunha muller), de carácter xenérico (Ex: Colle un autobús), etc. Como nas outras linguas románicas, no galego o artigo deriva de ille, aínda que nalgunhas rexións (Sardeña, Gascuña) deriva de ipse. A escolla no uso entre as primeiras ou segundas formas do artigo -isto é, entre o, a, os, as ou lo, la, los, las- vén determinada polo fonema final da palabra precedente. A segunda forma emprégase nestes contextos: tras unha forma verbal rematada en -r ou -s (Cómpre que cóma-lo caldo), tralos pronomes nós, vós, nos, vos e lles (Nó-los dous viaxamos sempre en iate; Contóulle-la verdade dende o comezo), tralo adverbio u (U-lo libro vermello?), tralas preposicións rematadas en -r ou -s (Tralo estoupido, esvarou polo chan), trala conxunción copulativa mais (Ti e mailo teu curmán sodes o demo), logo do adverbio presentativo eis (Ei-los teus amigos) e tras ambos, entrambos e todos (Collérono entrámbolos dous e levárono nos ombreiros). A primeira forma do artigo emprégase nos restantes casos, incluso nestes que acabamos de citar. Os alomorfos do pronome -o, a, os, as / lo, la, los, las / no, na, nos, nas- están condicionados polo son final do verbo ou do pronome que o antecede na frase. Utilízase a variante lo tralas formas rematadas en -r ou -s (Esquecéchelo ben cedo); tralos pronomes nos, vos e lles (Non nolo quixo, éche un soberbio de seu; Devolvéronllelo sen aceptar recompensa) e tralo adverbio u (E ulo?). A forma no tralos verbos rematados en ditongo (Fiteino de esguello para ver o que facía); e a forma o nos outros casos (Se o fai ou non o fai éche un misterio).