"xia" (Contén)

1. Tratado sobre os excrementos.

2. Carácter das cousas relacionadas cos excrementos.

ENTRADA LARGA

Ciencia e actividade deportiva dedicada á exploración e ao estudo das cavidades subterráneas naturais.
Historia da espeleoloxía
A arqueoloxía evidencia que dende a súa orixe, a humanidade empregou as cavernas para prácticas máxico-relixiosas, como vivenda e tamén como sepulcro. Séneca, Homero, Aristóteles e outros escritores antigos relataron incursións subterráneas. Na Europa medieval as cavernas considerábanse lugares misteriosos, infernais, habitados por seres malignos e monstros. Un dos primeiros estudios sobre cavidades naturais foi Mundus Subterraneus (Amsterdam, 1655) do xesuíta alemán A. Kircher. En 1748, Nagel descendeu á sima de Mazocha, no karst de Moravia. No s XIX, Lidner descendeu á sima Trebiciano en Trieste (1840) e Schmidt percorreu en barca os ríos das cavernas Recca e Piuka, próximas tamén a Trieste (1850). O nacemento da espeleoloxía coincidiu co esplendor do alpinismo, trala conquista do Monte Cervino en 1865. O creador da espeleoloxía...

1. 1. Ciencia de proxectar e dirixir as grandes operacións militares. Ten como partes executivas a táctica, que se ocupa da estrutura dos exércitos, do recrutamento, do funcionamento do armamento e dos transportes e do estudo do terreo, do medio humano e das características do adversario; e a loxística, que se ocupa de calcular, preparar e levar a cabo todo o que fai referencia á vida, ao movemento e ás necesidades da tropa para conseguir a máxima eficacia en cada operación concreta.

   2. Coordinación das forzas políticas, económicas e diplomáticas para conseguir os obxectivos dun Estado, dun grupo ou dun partido.

2. Arte de coordinar as accións para lograr o obxectivo que se pretende.

3. 1. Conxunto de accións que se desenvolven no transcurso dunha competición conforme a un plan establecido con anterioridade.

   2. xogada de estratexia

      Conxunto de movementos coordinados dun equipo deportivo, especialmente os ofensivos que seguen á execución dun lanzamento.

4. 1. estratexia do k

      Estratexia ligada aos procesos de supervivencia dunha especie; neste caso, as poboacións que posúen esta estratexia desenvólvense en límites próximos aos marcados pola súa capacidade de carga; presentan unha curva sigmoidea de medra poboacional, viven en ambientes máis ou menos estables e a súa mortalidade depende do tamaño poboacional.

   2. estratexia do r

      Estratexia ligada aos procesos de supervivencia dunha especie; consiste en que as poboacións presentan flutuacións irruptivas que ascenden e descenden bruscamente, mostrando unha curva de desenvolvemento poboacional similar á curva exponencial; as especies que manifestan unha estratexia rR de supervivencia presentan para lograla, maior dependencia das condicións do medio ambiente que do tamaño poboacional.

5. ...

1. Orixe dunha palabra e tamén a súa evolución ata a forma actual.

2. Ciencia que na lingüística moderna ten por obxecto de estudo a orixe das palabras, tentando determinar as causas e circunstancias da súa evolución desde un punto de vista fonético, morfolóxico ou semántico. Na gramática tradicional este concepto designaba unha das súas partes e o seu campo de competencia era moi semellante ao da actual morfoloxía. Así, chorar provén de PLORĀRE, freixo de FRAXĬNU. Para os antigos, localizar a etimoloxía dunha palabra era descubrir o seu “verdadeiro sentido” (gr ἕτυμον), isto é, a vinculación entre unha palabra e unha cousa. Na Idade Media críase que as linguas se remontaban ao hebreo (hai pervivencias desta crenza ata o s XIX) e proliferaron as etimoloxías puramente anecdóticas; un exemplo destacado son as Etymologiae de Isidoro de Sevilla (s VII). Os comparatistas (s XIX) foron os primeiros en formular o método científico na procura etimolóxica. Na súa primeira etapa (método fonohistórico),...

3. Nome que recibiu unha parte da gramática ata o s XIX, que vén coincidir coa moderna morfoloxía, e que alternou co de analoxía. Debía ensinar a remitir unha forma dada á súa categoría respectiva e se esta admitía flexión, á súa forma orixinal; así, por exemplo, o nominativo nos nomes ou o infinitivo nos verbos. Constituía a teoría dos accidentes gramaticais.

4. Recurso literario que consiste en empregar unha definición como explicación do étimo dunha palabra. Así, por exemplo, HUMĬLIS está relacionado con HUMUS ‘terra’ e, en sentido literal, significa ‘baixo, situado debaixo, pouco elevado’.

5. Fenómeno lingüístico que consiste en alterar a forma dunha palabra pola semellanza fónica e semántica que presenta con outra doutra familia léxica coñecida coa que non mantén identidade de orixe. Así, por exemplo, o lat BOBARĬU ‘pastor de bois’ debería dar boveiro en galego, pero en realidade deu boieiro por influencia da voz boi; do mesmo xeito, o lat v *BISŌCŬLU ‘dous ollos’ debería dar bisollo, pero, ao relacionarse co verbo virar, deu birollo. Este proceso, enmarcado na tendencia, consciente ou inconsciente, dos falantes a conferirlles transparencia e motivación ás palabras, é moi frecuente no rexistro lingüístico máis vulgar. Deste xeito, escóitanse a miúdo, entre outras moitas, voces como vagamundo, en vez de vagabundo, por influxo de mundo; biciclista, en vez de ciclista, por bicicleta; formigador, en vez de fumigador, por formiga;...

6. Interpretación errónea da etimoloxía dun nome, fenómeno especialmente frecuente na toponimia. Así, por exemplo, o nome de lugar Foilebar (O Incio), derivado do latín FOGIUM LUPALE ‘foxo para lobos’, asociado aos verbos “foi + levar”, ou Parderrubias (Salceda de Caselas), procedente do latín PARETES RUBEAS ‘paredes rubias’, asociado aos vocábulos “par + de + mulleres (rubias)”.

1. Estudio das causas das cousas.

2. 1. Conxunto de causas que se admiten como responsables de que se inicien os mecanismos patoxénicos dun proceso patolóxico.

   2. Rama da medicina que estudia as causas das enfermidades.

3. Atribución, de carácter antropomórfico, dun fundamento ou dunha causa a un feito ou unha realidade concretos. Aínda que a diferenciación non resulta sempre clara, pódese distinguir entre etioloxía mitolóxica e etioloxía histórica. A narración bíblica de Caín e Abel e o mito platónico da caverna son etioloxías mitolóxicas da diferenciación entre pobos nómades e sedentarios e da condición do coñecemento humano, respectivamente. Os relatos bíblicos e extrabíblicos dunha caída orixinal, en cambio, poden explicar a orixe histórica da presenza do mal no mundo, como a obra do home e non de Deus; nestes casos pódese falar de etioloxía histórica.