canon

Catálogo ou lista.

Lista de autores, obras e motivos que constitúe o repertorio tomado como referencia nunha determinada literatura. A aparición de listas selectivas remóntase aos ss III e II a C: filólogos alexandrinos confeccionaron listas de obras consideradas modélicas pola súa excelencia no uso da lingua e dignas de imitación. O primeiro canon medieval non bíblico foi o dos chamados Padres da Igrexa. Seguiuno a lista dos autores medievais, composta por autores cristiáns e pagáns seleccionados para o estudo nas escolas. A lista mantívose sen controversias, exceptuando a inevitable tensión entre obras pagás e cristiás, a miúdo resolta mediante a adaptación alegórica do paganismo ao cristianismo, ata a aparición no Renacemento das linguas vernáculas que alteraron o canon latino. En consecuencia, a partir dos ss XVII e XVIII formuláronse canons ligados ás distintas culturas. O canon literario é o resultado do acordo entre xeracións de lectores e de críticos e da influencia da obra en si no futuro. Entre os seus obxectivos están: prover de modelos, ideas e inspiracións, e transmitir unha herdanza intelectual ou crear marcos de referencia comúns. A súa formación non é espontánea, depende, por unha banda, de certas circunstancias históricas (como o incendio da Biblioteca de Alexandría que destruíu boa parte das obras da Antigüidade e que contribuíu a canonizar as que sobreviviron) e, pola outra, da incidencia dunha serie de valores ideolóxicos, relixiosos e estéticos, que a miúdo veñen dados polas tendencias culturais que potencian os centros de poder. Fronte a esta tendencia, o crítico Harold Bloom oponse ás lecturas ideolóxicas e defende a posibilidade dun canon baseado exclusivamente en criterios estéticos.

Cada un dos artigos de que consta o Código de dereito canónico pertencente á Igrexa católica latina. O vixente Código foi promulgado polo Papa Xoán Paulo II o 25 de xaneiro de 1983, vinte e catro anos despois de que Xoán XXIII principiase o proceso de renovación. Comprende un total de 1.752 canons ou artigos, divididos en sete libros.

dereito canónico.

Coleccións canónicas das que se conservan tres unidades: a máis antiga é a dos Canons eclesiásticos dos santos apóstolos, e comprende trinta regras, redactadas en lingua grega a principios do s IV en Siria ou Exipto; logo están os 85 canons gregos ou canons apostólicos, que probablemente datan dos ss V e VI; e por último, os 127 canons dos apóstolos, en lingua arábiga, que reproducen materiais gregos anteriores como a Tradición apostólica e as Constitucións apostólicas.

Proposición doutrinal establecida por un concilio ecuménico cun contido moi preciso e tan importante que se impón baixo pena de excomuñón.

Pagamento periódico en metálico ou en especie como retribución do emprego dun ben alugado ou arrendado.

Pagamento dun tributo por cantidade fixa periódica, e non como consecuencia de aplicar unha porcentaxe na base liquidable.

Principio ou lei xeral que goberna o tratamento ou a aplicación dalgunha cousa.

Conxunto de regras que establecen a relación equilibrada e harmónica das dimensións de algo conforme a un modelo ideal.

Conxunto de normas que regulan a proporción e a simetría tanto en arquitectura como en escultura. O concepto de canon produce unha noción de orde e de medida, e permite establecer a harmonía entre cada unha das partes dunha obra e a súa totalidade a partir dunha determinada extensión tomada como base. A súa aplicación ás artes é moi antiga, xa os exipcios empregaron unha medida para estruturar as súas obras plásticas. Os gregos dedicáronlle unha atención especial e, entre eles, Policleto escribiu un opúsculo onde estudiaba as proporcións ideais dunha escultura. Estas proporcións plasmounas no Doríforo, onde empregou un canon de 7 cabezas. Posteriormente Lisipo estableceu no Apoxiómenos un canon de 8 cabezas, menos atlético ca o de Policleto, e que foi empregado polos romanos. O canon non se asentaba sobre unha base natural, senón sobre un ideal estético establecido por cada sociedade segundo a súa visión do cosmos. Estas preocupacións non perderon vixencia nin en Roma, coa obra de Vitrubio De architectura (Sobre a arquitectura, s I), nin durante a Idade Media, co Album de Villard d’Honnecourt (s XIII), mesmo se intensificaron a partir do Renacemento cos estudios De statua (Sobre a estatua, 1464?), de Alberti, Trattato sulle proporzioni (Tratado sobre as proporcións, 1498), de Leonardo da Vinci, Unterweisung der Messung (Instrución sobre a medida, 1525), de Dürer, e Introduzione alla scultura (Introdución á escultura) de Vasari. Esta procura do establecemento dun canon significou, en primeiro lugar, a busca dun realismo artístico para despois acadar un idealismo estético. En 1951 Le Corbusier presentou Le Modulor (O modulador) que, baseado na figura masculina, se empregou para sinalar as proporcións das unidades de construción. Actualmente este tipo de preocupacións pertencen máis ao campo do academicismo e da socioloxía da arte que ao da estética.

Principio a priori do uso recto de certas facultades do coñecemento na filosofía kantiana.

Norma ou regra á que obedece o proceso lóxico.

Catálogo ou lista de libros que forman o patrimonio revelado, sagrado, oficial ou ortodoxo dunha relixión, e que constitúen a súa base doutrinal.

Colección dos libros recoñecidos e aceptados como inspirados e que constitúen a lista oficial dos libros da Biblia. O canon do Antigo Testamento formouse gradualmente ao longo da historia de Israel. O descubrimento polo Rei Xoxías de Xudá (621 a C) do chamado libro da Lei ou Toráh, recompilación deuteronómica das tradicións iavista e eloísta, significou o principio dun corpo oficial de revelación; gardábase na arca da alianza e tiña que ser recoñecido e declarado sagrado polos dirixentes relixiosos, profetas e sacerdotes. Engordiño aceptáronse outros escritos que tivesen relación coa Lei e formaron outra colección, os Profetas ou Nĕbiim, completada probablemente cara ao 200 a C. Máis tarde, a esta tradición, aínda en formación cara ao 130 a C, engadiuse unha terceira colección, os Libros Sapienciais ou Kĕtubim, e foi considerada xa un conxunto acabado, cun contido que non era lícito modificar. Despois da caída de Xerusalén (70 d C), no intento de conservar os escritos sagrados, os fariseos redactaron o catálogo no sínodo de Jamnia (versículo 90-100) partindo de dous principios: que os libros se redactasen en hebreo e que fosen anteriores a Esdrás. Non obstante , a comunidade xudía de Palestina e a helenística de Alexandría, para a que se fixera a versión grega dos Setenta, continuaron discutindo (s II d C) a canonicidade dalgúns libros que a comunidade alexandrina aceptara, chamados deuterocanónicos polos católicos e apócrifos polos protestantes. Segundo o Talmud, o canon breve (xudaico) estableceuse virtualmente a finais do s II. A igrexa cristiá primitiva aceptou a versión dos Setenta ou canon alexandrino, e a popularidade que adquirira o canon longo reflíctese no uso litúrxico e nas pinturas das catacumbas, inspiradas en temas dos libros deuterocanónicos. Non obstante , a partir do s IV, este criterio vacilou ata que o canon longo foi confirmado polo Concilio de Florencia (1441) e ratificado polo Concilio de Trento en 1546, que definiu de maneira formal os libros que formaban parte del. Por outra banda, as igrexas protestantes, ao non admitiren algunhas das doutrinas dos libros apócrifos, limitáronse a non recoñecer a autoridade doutrinal e aceptáronos como útiles para a edificación espiritual. A igrexa ortodoxa tivo unha opinión vacilante ata que os sínodos da Reforma de Constantinopla e de Xerusalén (1672) aceptaron o canon longo. A postura católica foi reafirmada novamente en 1870 polo Concilio I do Vaticano. O canon do Novo Testamento foi tamén o resultado dun proceso gradual. Un manuscrito descuberto por L. A. Muratori, chamado canon de Muratori, contén a lista de libros recoñecidos como canónicos en Roma a finais do s II: os catro evanxeos, as epístolas de san Paulo (agás a dos Hebreos), dúas epístolas de san Xoán, a epístola de Xudas e a Apocalipse. As igrexas protestantes admiten os mesmos libros ca a católica.

Conxunto de escrituras aceptadas como a autoridade máxima dentro do hinduísmo. As obras básicas, escritas en sánscrito entre os anos 2000 e 600 a C, son, dentro do Shruti (‘Cousa escoitada’) ou canon estricto, os catro Veda (Samhita), os Brāhmana, os Āranyaca, os Upanisḥad e, dentro do Smṛiti (‘Memoria’), os textos do Sūtra.

Relación dos santos canonizados pola Igrexa Católica.

Conxunto de libros que conteñen a doutrina do budismo. Clasifícanse en dous grupos tendo en conta criterios lingüísticos de dirección dogmática: Mahāyāna e Vajrayāna. Os libros do canon Vajrayāna non conseguiron a súa forma definitiva ata o s VIII. O canon Mahāyāna, escrito nun sánscrito híbrido e que se perdeu en gran parte, representa unha ampliación do canon pali, chamado Tipitaka (‘Tres Cestos’) pola súa división tripartita; pertence ao s I a C e constitúe a fixación do canon búdico en lingua pali dentro da tradición da escola de Theravāda. O canon pali é o único completo e o máis extenso da historia das relixións. O canon tibetano, escrito no s VI, formouse coa tradución dos textos indios, feito que permitiu a reconstrución de orixinais sánscritos. No s XIV ordenáronse os textos en dúas grandes coleccións: o Kanjur (108 volumes), traducido ao mongol no s XVII, e o Tanjur (225 volumes), que comprende tamén obras independentes desde a maxia ata a lóxica. O canon chinés formouse a partir do s I por misioneiros budistas, sobre todo indios. Unha nova achega feita por peregrinos chineses na India durante a dinastía Tang (618-906) deu unha versión dos materiais sánscritos máis fiel ao sentido ca a literalidade. O conxunto recibe o nome de Sanzang, palabra equivalente a Tipitaka, e comprende 3.386 obras. Co nome de San-zo coñécese o canon dos budistas xaponeses e coreanos, que non dispoñen de versións completas nas súas linguas.