"Arán" (Contén)

GALICIA

Poetisa e pintora autodidacta. Dedicouse á docencia e, posteriormente, exerceu como funcionaria na Xunta de Galicia. Colaborou en numerosas revistas (Galicia en Madrid, Poesía Galicia, Arte Galicia) e publicou o poemario Faíscas do Tempo (1987). En 1988, Elisa Vázquez de Gey incluíuna no libro Queimar as meigas. Galicia: 50 años de poesía de mujer. En castelán publicou os poemarios Entre dos luces (1997) e Diálogos con el mar (1997). É autora da letra do himno de Sada (1998) e como pintora expuxo individual e colectivamente dende 1982. En 1999 recibiu o II Premio de Fotografía da Autoridade Portuaria da Coruña.

1. Planta da superorde das aranas.

2. Superorde de plantas da subclase das arécidas á que pertence a orde das arais.

1. Denominación común dos artrópodos da orde Araneae, que pertence á clase dos arácnidos, e que engloba unhas 35.000 especies. As arañas distínguense doutros arácnidos pola presenza dun pedicelo que une o prosoma co opistoma. A maioría das arañas presentan oito ollos, especialmente desenvolvidos nas especies diurnas que cazan sen arañeiras, e reducidos en tamaño e número, ou mesmo ausentes, noutras que non dependen da visión para a captura das presas. A maioría das arañas presentan os quelíceros conectados a través de condutos a glándulas secretoras de veleno. Non obstante só se coñecen seis especies perigosas para o ser humano, polo que a inmensa maioría delas resultan inocuas e altamente beneficiosas como controladoras naturais dos insectos. As patas están dotadas de pelos sensitivos e dos chamados órganos liriformes, con función quimiorreceptora. O sentido olfactivo localízase nas xunturas do rostro e dos pedipalpos. No opistosoma sitúanse uns órganos denominados fieiras, en número...

2. Peixe de corpo alongado e comprimido lateralmente que pode acadar arredor dos 40 cm de lonxitude, de cores prateadas, con raias oblicuas e escuras nos flancos. Ten a cabeza comprimida, a boca grande disposta de forma oblicua e a zona superior do ollo protexida por dúas espiñas. Presenta de 4 a 7 radios espiñentos provistos de glándulas velenosas na primeira aleta dorsal, que é máis curta ca a segunda aleta dorsal e a anal, cunha mancha negra; tamén teñen algúns aguillóns velenosos nos opérculos. Atópase nas augas costeiras de Galicia, onde se enterra nos fondos areosos mediante movementos da aleta anal. Aliméntase de peixes e pequenos invertebrados, como os camaróns.

3. 1. Crustáceo decápodo de abdome ben desenvolvido e flexionado debaixo do tórax, e as primeiras extremidades en forma de quelípodos. Son de cor vermella con liñas azuis transversais. Viven no Atlántico en fondos rochosos, dende a franxa infralitoral ata os 600 m de profundidade.

   2. centola.

   3. araña de mar

      Nome de diversos crustáceos decápodos braquiúros, particularmente dos xéneros Inachus e Macropodia. Viven nas zonas litorais, entre rochas e algas.

4. Lámpada de teito que dispón de pezas de cristal colgadas dos brazos, a semellanza dunha araña.

5. Conexión feita cos extremos de todos os cables que entran nunha estación eléctrica distribuidora para deixar fóra de circuíto a árbore de transmisión, a estrutura e o cadro de mandos sempre que sexa necesario facer reformas ou reparacións importantes, sen deixar de alimentar o sector da rede correspondente.

6. 1. Conxunto de cordas ou de pequenos cabos que saen dun mesmo punto en direccións diverxentes, especialmente os empregados para soster os chinchorros.

   2. ...

PERSOEIRO

Ilustrador e deseñador gráfico. Licenciado en Filoloxía Hispánica. Logo de traballar no ensino e como redactor de varios xornais e publicacións (Orense Diario, La Región, Gente de Mundo, Horentur), comezou a desenvolverse no mundo do deseño gráfico, pintura e ilustración. Participou na exposición colectiva de pintura Arte Xove Galega (Vigo, 1996), e expuxo individualmente en Ourense (1988 e 1991) e Santiago de Compostela (1990 e 1998). Entre as súas publicacións destacan O rei Kabul (1999), con textos de Max Jacob.

PERSOEIRO

Procedente dunha familia carlista do barrio de Abando, fundador do nacionalismo vasco moderno. Proporcionou os primeiros alicerces teóricos ao nacionalismo vasco, unindo a tese da independencia para Euskal Herria cunha ríxida relixiosidade e unha posición aburguesada fronte ás problemáticas sociais. Participou en diversas publicacións periódicas e escribiu traballos de revaloración da cultura autóctona, sobre todo lingüísticos: Etimologías euskéricas (1887), Gramática elemental del euzkera bizkaino (1888, incompleta), Lecciones de ortografía del euzkera bizkaino (1896), Orígenes de la raza vasca (1889) e Bizkaya por su independencia (1892). Foi preso por motivos políticos (1895-1896 e 1902).

PERSOEIRO

Militar e político guatemalteco. Coronel (1955) e subsecretario de Defensa (1957-1958), foi Presidente da República entre 1970 e 1974. Destacou pola dura represión contra a guerrilla. Foi ascendido a xeneral en 1971.

GALICIA

Musicólogo e crítico musical. Foi profesor de Xeometría, Aritmética, Álxebra, Mecánica e máquinas de vapor na Escola de Artes e Oficios de Ferrol. Froito da súa investigación musicolóxica, da que foi precusor, publicou xunto con Varela Lorenzo unha Monografía sobre música patriótica española (1901), colaborou con Casto Sampedro en Los trabajos del folclore musical gallego e publicou Sobre un himno gallego: algunas consideraciones. Resultado da súa investigación arqueolóxica musical son Solo de gaita (1911) e Solo de gaita Coda (1911), acompañados de gravados e publicados no Boletín da Real Academia Galega, e a Colección de cantos populares gallegos. Outras achegas súas son: Música popular ferrolana e Romerías ferrolanas. Foi crítico musical e redactor de El Correo Gallego (Ferrol), no que asinou co pseudónimo de Pizzicato, e colaborador de revistas como Almanaque de Ferrol, El...

GALICIA

Ministro de Facenda con Fernando VII, foi tamén moi afeccionado á música, destacando como violoncelista. En 1842 foi nomeado director do Conservatorio Nacional (1842-1847).

1. 1. Imposto que pagan os bens importados a un estado e, nalgúns casos, certos bens exportados.

   2. Documento, aprobado xeralmente por unha lei, no que se sinalan as mercadorías, agrupadas en capítulos e seccións, e o imposto que se debe aplicar a cada unha para o comercio exterior.

   3. Forma de retribución dalgunhas funcións públicas ou semipúblicas, como as dos notarios, rexistradores da propiedade, procuradores de tribunais e outros.

2. Elenco dos dereitos de aduana á importación de terceiros estados á Unión Europea. É idéntico para todos os estados membros da comunidade e, no momento da súa implantación (1968), non era superior á media aritmética dos aranceis vixentes dos estados membros.

MUNICIPIOS

Municipio da comarca da Ribera del Duero, na provincia de Burgos, Castela e León, nas beiras do río Douro (29.222 h [1996]). Fundada por Ordoño I no 861, destacan as igrexas de Santa María (s XVI, protorrenacentista) e a de San Juan. Consérvase un grupo de vivendas góticas.

PERSOEIRO

Realizador cinematográfico. Foi un dos creadores na década dos sesenta da Escola de Barcelona. A súa primeira película foi Brillante Porvenir (1959). É coñecido polas súas adaptacións de obras literarias: Fata Morgana (1965), La muchacha de las bragas de oro (1980), Tiempo de silencio (1986), Si te dicen que caí (1989) e Amantes (1990, premios Goya e Sant Jordi), La pasión turca (1994), adaptación da obra de Antonio Gala. Tamén dirixiu El Lute, camina o revienta (1987), baseado no relato autobiográfico do delincuente Eleuterio Sánchez e premio internacional do Festival de Donostia, El amante bilingüe (1993), Libertarias (1996), La mirada del otro (1997) e Celos (1999). En 1988 recibiu o Premio Nacional de Cinematografía.

PERSOEIRO

Militar. En xullo de 1936 era xefe da gornición militar de Oviedo; logo de proclamarse leal ao Goberno Republicano, sumouse ao Alzamento militar. Foi xefe do corpo do exército de Galicia e, finalizada a Guerra Civil (1939), capitán xeneral de València. Entre 1940 e 1943 recibiu su-bornos dos gobernos do Reino Unido e dos EE UU a cambio de influír diante do xeneral Franco e evitar a participación de España na Segunda Guerra Mundial a favor do Eixe. Os seus intentos entre 1942 e 1944 de favorecer unha restauración monárquica enfrontaríano cos proxectos do ditador, que o relegou das súas responsabilidades ata pasalo á reserva (1949). Morto Franco, o Rei Xoán Carlos I rehabilitouno e ascendeuno a tenente xeneral (1976).

MONTES

Monte que fai o límite entre a parroquia de Ventín, no concello de Fornelos de Montes, e a parroquia do Piñeiro, no concello de Covelo. Ten 912 m de altitude máxima.

MONTES

Monte da parroquia de Nogueira, no concello de Ribas de Sil. Ten 838 m de altitude.

1. Disco perforado no centro, empregado para fixar mellor parafusos, puntas, etc.

2. Disco perforado no centro que forma parte da cociña de leña e serve para pór enriba a tixola ou as tarteiras para cociñar.

3. Calquera disco cun burato no medio.

4. Disco do candeeiro onde se recolle a cera que derrama a candea ao arder.

1. Froito da arandeira (Vaccinium myrtillus). É unha baia arredondada, de cor negra violácea e comestible. Nalgúns lugares de Galicia emprégase como medicamento contra a diabete, algunhas infeccións e outros males.

2. Froito de sabor agridoce que se consome cru, con azucre, estufado, en sopas, en marmelada ou como ingrediente nas tortas; é un acompañamento tradicional na cociña da caza. Existe o arando vermello de sabor moi acedo que non se come cru e que se emprega na elaboración de tortas, licores e xeleas.