"Van" (Contén)

CAPITAIS

Capital de Armenia, na marxe esquerda do río Razdan (1.248.700 h [1995]). É un importante centro agrícola (horta e viña) e cultural. Tamén é un destacado núcleo industrial, principalmente na fabricación de produtos químicos, maquinaria, caucho e o sector téxtil. Fundada no s I, foi residencia dos reis persas desde o s XVI. En 1582 ocupárona os turcos e en 1603 os persas recuperárona. Cedida a Rusia polo Tratado de Turmançay (1828), recoñeceuse como capital da República Soviética de Armenia en 1920. Do seu patrimonio cultural destacan a igrexa Katoghike do s XIII, a fortaleza de Erebouni e o centro da cidade, reconstruído nas décadas dos anos vinte e trinta seguindo os modelos da arquitectura comunista e coa utilización de pedra de orixe volcánica.

1. Exostose que se forma na rexión da xuntura tarsal das extremidades posteriores dos cabalos e que lles impide o movemento da parte inferior destas.

2. Cuarto ou casa grande mal conservada.

3. Moble grande e desproporcionado.

4. Terreo de cultivo grande, de mala calidade ou ruín.

5. Persoa moi alta, xeralmente sen garbo ou elegancia.

6. Persoa ou animal pouco xeitoso ou desproporcionado.

7. Xesto ou xeito propio dunha persoa pouco equilibrada.

8. Cousa sen ningún xeito ou forma.

PERSOEIRO

Trobador portugués activo no reinado de don Denís, pertencente á escola lírica galego-portuguesa. Dos dous personaxes homónimos que figuran nos libros de liñaxes con este nome (Estevan Perez Coelho e o seu fillo Estevan Esteves Coelho), o trobador debe identificarse co primeiro por razóns cronolóxicas. Estevan Perez Coelho (identificado no Livro de Linhagens do Conde D. Pedro como Estevan Coelho de Riba de Homem) debeu nacer no inicio do último terzo do s XIII, aínda que a súa primeira referencia documental data de 1308. Coma seu pai, Pero Anes Coelho (vasalo do infante don Denís desde 1278), e o seu avó (o tamén trobador Johan Soarez Coelho), debeu ocupar cargos de relevancia na corte real. En 1336 aínda estaba casado con Maria Mendes (fundadora en 1345 do Convento do Corpus Christi en Vila Nova da Gaia). Relacionado cos mosteiros de Grijó, Mancelos e Canedo, debeu morrer pouco antes de 1339. Da súa actividade poética (primeiro cuarto do s XIV), os apógrafos italianos (B e V) só conservan...

PERSOEIRO

Trobador da escola lírica galego-portuguesa, natural da Guarda (Portugal) ou pertencente a unha familia con ese apelido. Documéntase que foi escribán real (1299) e que mantivo relación co escribán Lourenço Esteves da Guarda na época en que don Denís entrou, por última vez, en conflito armado co seu irmán Afonso. Recibiu algunhas doazóns e bens reais no momento en que se enfrontou ao rei co seu fillo Afonso, probablemente en recompensa pola súa lealdade e fidelidade ao monarca. Casado con Sancha Domingues, coa morte do rei-trobador a súa presenza na corte foi máis esporádica, pero figura como conselleiro do rei e o seu procurador en asuntos de política ibérica. É posible que participase na compilación do Livro das Cantigas do Conde de Barcelos. A súa actividade poética debe situarse a fins do s XIII ou na primeira metade do s XIV. Integrado na última xeración de trobadores peninsulares, é notoria na obra que se lle atribúe polos cancioneiros quiñentistas -Cancioneiro da Biblioteca Nacional...

PERSOEIRO

Trobador pertencente á escola lírica galego-portuguesa, membro dunha familia da baixa nobreza, probablemente castelá ou leonesa. Durante un tempo identificouse erroneamente con Estevan Perez Froian, o valido portugués de Sancho IV de Castela. A diverxencia na colocación de ambos os dous autores nos cancioneiros apunta, sen embargo, cara a unha cronoloxía diferente en cada caso. Gracias á situación do poeta dentro da parte final dos cancioneiros B e V, e á datación dunha serie de composicións pertencentes a un ciclo de escarnio de tipo persoal -compostas por Airas Perez Vuitoron, Pero Garcia Burgales, Pero da Ponte e Vasco Perez Pardal, xunto con el mesmo-, pódese contextualizar este autor na segunda metade do s XIII, e a súa produción entre os anos 1240 e 1260, inserida nas cortes rexias de Fernando III ou de Alfonso X o Sabio. A súa produción consta só de catro composicións: a cantiga de escarnio “Fernan Díaz, fazen-vos entender”, e tres cantigas de amor das que dunha delas, “Por...

PERSOEIRO

Trobador portugués da escola lírica galego-portuguesa, pertencente á liñaxe dos Barreto, orixinaria dos Velho. Aínda que a familia do trobador era orixinaria da conca do Lima (Entre Douro e Minho) -de feito, aínda a comezos do s XIV os Barreto forman parte das liñaxes de infanzóns padroeiras do Mosteiro de Tibães-, estendeuse despois, mediante diversas alianzas, polo Douro medio e Trás-os-Montes, e estableceuse en Estremadura (1254 - 1264), período en que o pai do trobador, Fernão Gomes, figura na corte de Afonso III. Vinculado á corte de don Denís, este autor aparece na documentación entre 1290 e 1294; neste período confírmalle á orde do Templo unha doazón de bens que seus pais lle fixeran a esta en Abrantes e, así mesmo, testemuña a doazón do pantano de Magos que lle fai a don Denís o concelho de Santarem. Como se documenta no Livro de Linhagens do Conde D. Pedro, casou nesta cidade a finais do s XIII con Joana Esteves; ademais, confirma a adscrición do trobador ao último período da lírica...

PERSOEIRO

Trobador portugués, pertencente á escola lírica galego-portuguesa, natural de Elvas. Debeu compor o seu cancioneiro na primeira metade do s XIV, e como demostran tanto a súa colocación nos cancioneiros B e V como as relacións intertextuais que o vinculan a Estevan da Guarda, na corte de don Denís ou ben na dos seus fillos Afonso IV ou Pedro de Portugal, conde de Barcelos. Os apógrafos italianos atribúenlle sete cantigas: catro delas enmárcanse no código da canción de muller e as tres restantes son cantigas de amor. Nestas últimas, desenvolve os motivos da beleza da dama e da coita do trobador, como en “Ay boa dona, se Deus vos perdom” e “O ouç’eu dizer huu verv’aguys[a]do”, combinados co motivo do castigo divino que se serve da beleza da senhor como instrumento, na cantiga “A mha senhor fezo Deus por meu mal”. Cultiva e enriquece os temas característicos da canción cortés cunha sutil e rica selección de procedementos retóricos, como o emprego do refrán intercalar, presente na última das...

PERSOEIRO

Trobador portugués da escola lírica galego-portuguesa, pertencente á liñaxe dos Pereiras, documentado no último cuarto do s XIII. A xulgar pola súa colocación nos cancioneiros B e V, non se pode identificar con Estevan Faian, cabaleiro pertencente a unha liñaxe dese nome, talvez de orixe galega ou castelá, e activo no segundo terzo do s XIII. Tras abandonar o reino de Portugal, en data e circunstancias descoñecidas, asentouse en Castela. A súa actividade nos círculos áulicos remóntase aos últimos anos do reinado de Afonso X, momento en que está documentado entre os partidarios do infante don Sancho, primeiro como xuíz en Salamanca, e, en 1283, como meirinho-mor do infante en León e Asturias. Co ascenso ao trono de Sancho, ocupou de novo o cargo de meirinho-mor de León, confirmando distintos documentos con esa atribución (1287-1289). Nos anos seguintes, o trobador desenvolveu un papel relevante na corte; así, en 1290 interveu no confito que enfrontou a Sancho IV con Juan Núñez de Lara; en...

PERSOEIRO

Trobador portugués pertencente á escola lírica galego-portuguesa que, a xulgar pola colocación dos seus textos nos cancioneiros (na parte inicial da sección das cantigas de amigo, entre Johan Soarez Coelho e Johan Lopez de Ulhoa), pode situarse no terceiro cuarto do s XIII. Dúas personaxes figuran na documentación portuguesa con este nome: Estevan Reimondo de Portocarreiro, mencionado nos Livros de Linhagens, e Estevan Reimondo de Sequeira, referido no Censual do Cabida da Sé do Porto. A documentación da época testemuña que o mesmo nome aludía a dúas persoas distintas, cunha cronoloxía bastante próxima. Deses dous homónimos, o primeiro é o que máis posibilidades ten de identificarse co trobador. Fillo de Raimundo Viegas e de Maria Ourigues da Nóbrega, pertencía á liñaxe portuguesa dos Portocarreiro, relacionada coas cortes rexias portuguesas e castelás. Lazos familiares relaciónano cos trobadores Johan Perez d’Aboim e Pero Gonçalves de Portocarreiro, xa que a súa nai era tía do primeiro...

PERSOEIRO

Militar, político e xornalista. Formado no colexio militar de Toledo, integrouse en 1856 no Batallón de Cazadores das Navas. En 1859 foi destinado a África no rexemento de Zamora e en 1863 trasladouse a Puerto Rico e desde alí aos EE UU. Membro activo no movemento revolucionario de 1868 e no movemento republicano federal de 1869, foi encarcerado en Béjar. Profesor do Ateneo Militar, foi o iniciador en 1872 do movemento revolucionario en Andalucía. Trala proclamación da República foi nomeado gobernador de Madrid e posteriormente ministro de Guerra. Restaurada a monarquía, exiliouse primeiro en Portugal e despois en París. Redactor do Noticiero de España e colaborador dos xornais madrileños El Imparcial, El descanso dominical e Gente Vieja, e do tinerfeño El Diario de Tenerife. Entre as súas obras destacan Dicionario Militar (1897), Memorias autobiográficas e Calandraca (1898). Recibiu a Cruz de San Fernando...

PERSOEIRO

Fisiólogo, fillo de Hans von Euler-Chelpin. Estudiou no instituto Karolinska de Estocolmo, onde máis tarde exerceu como profesor de fisioloxía. Foi presidente da fundación Nobel entre 1965 e 1975. En 1933 foi o primeiro, xuntamente con Goldblat, que illou as prostaglandinas. Especializouse en neurofisioloxía e os seus traballos conduciron á clasificación do papel transmisor que realizan diversas substancias químicas, como a noradrenalina, no paso do impulso nervioso a través da sinapse. En 1970 compartiu o Premio Nobel de Medicina e Fisioloxía con Julius Axelrod e Bernard Katz, polos seus traballos sobre os neurotransmisores. En 1973 foi investido doutor honoris causa pola Universidad Complutense de Madrid.

PERSOEIRO

Arqueólogo, etnógrafo e xornalista inglés, fillo de sir John Evans. Formouse en Harrow, Oxford e Göttingen e foi correspondente do Manchester Guardian en Dubrovnik, antes de ser nomeado director do Ashmolean Museum de Oxford (1884). Formou parte da comisión do comité balcánico londinense que visitou Macedonia trala Gran Insurrección (1903). Realizou escavacións en Escandinavia, Dalmacia e os Balcáns antes de trasladarse a Creta en 1894, coa intención de iniciar as escavacións no outeiro de Kefala, pero a situación política da illa fíxoo desistir ata 1899. Entre 1899 e 1935, axudado polo arqueólogo escocés Duncan Mackenzie, escavou o palacio de Knossos e cuñou o termo minoico para referirse á cultura que se desenvolveu na illa de Creta durante a Idade do Bronce. Entre 1921 e 1936 realizou unha discutida restauración e reconstrución do palacio de Knossos. Entre as súas obras destacan The Slavs and European civilisation (Os eslavos e a civilización europea,...

PERSOEIRO

Fotógrafo. Traballou primeiramente como empregado de banca antes de abrir en 1880 unha librería na capital inglesa. Neses anos coñeceu a Aubrey Beardsley e a partir de 1898 dedicouse por completo á fotografía. A principios da década de 1890 realizou numerosas fotografías de catedrais medievais inglesas e francesas e doutros edificios de gran beleza arquitectónica. Seis anos despois da súa mostra titulada At Home Portraits (1891), expuxo parte da súa obra no Architectural Club de Boston, que completou en 1900 nunha mostra individual na Royal Photographic Society e no salón The Linked Ring Brotherhood. Neses anos, publicou artigos e fotografías nas revistas Camera Work, Amateur Photographer e Country Life. Participou tamén nunha mostra nas galerías do grupo Photo-Secession de Nova York e na Exposición Internacional sobre fotografía pictorialista de Buffalo (Nova York). Entre os seus recoñecementos, cómpre salientar unha medalla da Royal Photographic Society (1887),...

FILOSOFOS

Filósofo inglés. Profesor de filosofía da mente na University of Oxford, desenvolveu a súa teoría seguindo a liña da tradición kantiana, baseada na idea de que o pensar ten o seu fundamento nas capacidades e habilidades corporais. Afirmou tamén, que os pensamentos sobre obxectos individuais son formas de inmersión no contorno. Entre as súas obras destacan Thruth and meaning: essays in semantics (Verdade e significado: ensaios sobre semántica, 1976), The varieties of reference (As variedades de referencia, 1982) e Collected papers (Traballos escollidos, 1985).