"AN" (Contén)

PERSOEIRO

Poeta, músico e dramaturgo. Coñecido como Juan del Encina, estudiou en Salamanca, pertenceu ao coro da catedral e estivo ao servizo do duque de Alba. En Roma estivo ao servizo dos papas Alexandre VI, Xulio II e León X, e en 1519 ordenouse sacerdote e peregrinou a Xerusalén. A súa obra poética (Cancionero, 1496) reúne composicións de xuventude, de ton popular, e van encabezadas por unha Arte de la poesía castellana, que contén algúns indicios da preceptiva renacentista. Considerado o pai da literatura dramática española, a súa obra supuxo a transición entre o teatro litúrxico medieval e o renacentista. Autor de églogas e composicións dramáticas dialógadas onde se cantaba a vida idealizada do campo, recolle moi diversas temáticas, desde a paixón de Cristo, como na Representación á la santísima resurrección de Cristo (1494), ata os temas profanos, como o Auto del Repelón (1496) ou Égloga de Carnaval y Antruejo (1496), sen esquecer aquelas...

GALICIA

Xornalista. Director xeral de Radio Principal-Cadena SER en Monforte de Lemos e Vilalba, e de TV-7 Sur. Realizou estudios de arte dramática na Real Escuela Superior de Arte Dramático de Madrid e especializouse en xestión e dirección comercial de empresas na Universidade de Santiago de Compostela. En 1974 comezou a súa actividade radiofónica en Radio Madrid (SER) e en 1979 en Radio Lugo. A mediados dos anos oitenta desenvolveu a súa faceta televisiva no programa Telegalicia de TVE. Posteriormente presentou na TVG Arestora, Que foi de..., De viva voz, Galeguidade e Cousa-cousiña. Volveu a RNE-4 para dirixir e presentar Hoxe en día e en 1990, de novo na televisión, Mar a Mar en TVE Internacional. Recibiu o premio Tertulia de RNE ao mellor programa televisivo por Telegalicia (1987) e diferentes premios TP como mellor presentador (1988) e mellor programa (1989).

PERSOEIRO

Xograr galego. Posiblemente orixinario de Rubiáns (Vilagarcía de Arousa), cultivou a súa poesía entre o segundo cuarto e finais do s XIII. Parte da crítica teno identificado con Fernand’Esquio; pero, o máis probable, é que ambos pertenzan a grupos poéticos con características diversas. O Cancioneiro da Biblioteca Nacional de Lisboa e o Cancioneiro da Vaticana (V) só transmitiron unha cantiga da súa autoría, “D’ir a Santa Maria do Lagu’ei gram sabor”, aínda que V lle atribúe erroneamente dúas estrofas da composición de Airas Paez “Por vee-lo namorado que muit’á que eu non vi”.

PERSOEIRO

Trobador portugués, da liñaxe miñota dos Guedes. Desde 1253 ata 1277 aparece vinculado á corte de Afonso III de Portugal. Estableceuse en Coimbra, onde exerceu o cargo de meirinho-mor e debeu morrer entre 1274 e 1278. Desenvolveu a súa actividade poética na segunda metade do s XIII e atribúenselle once composicións. As seis cantigas de amor, conservadas exclusivamente no Cancioneiro da Biblioteca Nacional (B), desenvolven e magnifican o recorrente motivo da coita, que o trobador asocia, non só ao da morte por amor, senón tamén ao da separación dos namorados, en tanto que causa sufrimento. Sobre este último motivo, o da distancia que separa os amantes, articula o trobador as súas catro cantigas de amigo, recollidas en B e no Cancioneiro da Biblioteca Nacional (V).

PERSOEIRO

Trobador descendente quizais dunha rama secundaria da estirpe galega dos Lemos. Identifícase co cabaleiro Fernan Figueira, e parece que se estableceu no Alto Minho portugués e que tiña posesións en Vilanova de Cerveira. Activo na segunda metade do s XIII, atribúenselle dúas cantigas, copiadas na parte inicial da sección das cantigas de amor no Cancioneiro da Biblioteca Nacional, pero adscritas ao rexistro cortés e á cantiga de amigo.

PERSOEIRO

Trobador. Activo no terceiro cuarto do s XIII, posiblemente pertenceu á liñaxe de Durão Froiaz, chanceler de Sancho II de Portugal. Do escarnio de Alfonso X “Don Airas, pois me rogades” -que é un contrafactum da súa cantiga “Juravades-mi vós, amigo”, elaborado segundo as técnicas da cantiga de seguir codificadas na Arte de Trobar do Cancioneiro da Biblioteca Nacional (B)- poderíase deducir que o poeta frecuentou a corte e o círculo literario de Afonso X o Sabio. O manuscrito B e o Cancioneiro da Biblioteca Vaticana (V) recollen catro cantigas de amigo da súa autoría.

PERSOEIRO

Trobador portugués, membro da liñaxe dos Sousa, fillo de Garcia Mendiz d’Eixo e irmán do conde Gonçalo Garcia. Debeu nacer a comezos do s XIII. Ata 1247 -ano en que se atopa na Beira apoiando o conde de Boloña e desafiando a Martin Gil de Soverosa, partidario de Sancho II- é probable que se ausentase de Portugal e frecuentase a corte castelá nos tempos de Fernando III. Sendo Rei Afonso III, ocupou o cargo de tenente de Maia e morreu arredor do 1251. Autor de vinte composicións -ningunha delas recollida no Cancioneiro da Biblioteca Vaticana-, desenvolveu a súa actividade poética cara ao segundo cuarto do s XIII; escribiu dezaoito cantigas de amor e dúas de escarnio.

PERSOEIRO

Actor. Iniciou a súa carreira teatral en 1934 e, trala Guerra Civil, continuou coas súas actuacións en compañías afeccionadas e realizou pequenas intervencións en películas. En 1943 deu o salto definitivo ao cine como actor e director, e simultaneou logo ambas as facetas coas de guionista e actor teatral. Dentro da súa actividade como director de cine destacan as películas La vida por delante (1958), La venganza de don Mendo (1961), Ninette y un señor de Murcia (1965), La querida (1975), El viaje a ninguna parte (1986), El mar y el tiempo (1989) e Lázaro de Tormes (2000). Traballou como actor en máis dun cento de longametraxes, entre as que destacan El camino de Babel (1944), El destino se disculpa (1945), Botón de ancla (1947), Balarrasa (1950), Muchachas de azul (1956), El inquilino (1958), Se vive una sola vez (1963), Ana y los lobos (1972), El espíritu...

PERSOEIRO

Trobador portugués, probablemente dunha familia de ascendencia leonesa (Sanabria) asentada en Portugal. Activo na segunda metade do s XIII, hai disparidade de opinións en canto aos textos que integran o seu cancioneiro; os únicos con certeza da súa autoría son, ademais da cantiga de amigo “Pero que eu meu amigo roguei”, as oito pezas de amor recollidas no Cancioneiro da Biblioteca Nacional baixo a correspondente rúbrica atributiva. A transmisión no Cancioneiro da Ajuda de cinco desas oito composicións nunha serie da que forman parte outros sete textos fai pensar que estes pertencen tamén ao mesmo trobador, aínda que unha delas (“A dona que eu vi por meu”) se atribúa nos apógrafos italianos a Airas Veaz. Algúns estudiosos atribúenlle quince cantigas de amor e unha de amigo, amparándose na propia organización de A, así como na unidade semántica das quince pezas amorosas, presididas pola coita e o segredo amoroso.

PERSOEIRO

Primeiro conde de Castela (930-970). Membro da familia Lara, unificou baixo a súa autoridade algúns dos condados máis importantes de Castela. Derrotou xunto co rei leonés Ramiro II a ‘Abd al-Rạhmān III na Batalla de Simancas (939), feito que lle permitiu ocupar e repoboar Sepúlveda. Enfrontouse ao monarca leonés por causa dos seus desexos de independencia, polo que sufriu prisión. Axudou a Ordoño IV na súa revolta contra Sancho I de León, pero no 960 foi feito prisioneiro polo Rei García II de Pamplona. Conseguiu vincular o condado de Castela á súa familia, polo que, á súa morte, o sucedeu o seu fillo García Fernández. A fama que acadou en vida fixo que se convertese nun dos personaxes protagonistas das obras épicas castelás.

MUNICIPIOS

Municipio da provincia de Córdoba, Andalucía (9.442 h [1996]). É un importante centro de produción olivareira e aceiteira. De orixes prehistóricas, formou parte do territorio da cidade iberorromana de Ulia e en época musulmá da coroa cordobesa. Ao ser conquistada polos cristiáns (s XIII) pasou a denominarse como o seu conquistador, o alcaide e alguacil de Córdoba, Fernán Nuñez. Do seu patrimonio cultural destacan, entre outros, os xacementos iberorromanos de Valdeconejos e Mudapelo, o palacio ducal de Fernán Nuñez, declarado Ben de Interese Cultural (BIC) xunto co seu contorno en 1983, e a igrexa de Santa Marina de Las Aguas Santas (s XIV), declarada BIC en 1985.

PERSOEIRO

Trobador, talvez de orixe galega. De biografía descoñecida, a súa ascendencia galega apóiase na súa colocación no Cancioneiro da Ajuda ao lado de Afons’Eanes do Coton, Pedr’Eanes Solaz e Pero da Ponte, autores galegos e activos no segundo e no terceiro cuarto do s XIII; ademais, só en Galicia están documentados familias con ese apelido. Consérvanse tres cantigas de amor da súa autoría.

PERSOEIRO

Trobador galego. Activo na segunda metade do s XII, a xulgar pola súa posición temperá nos cancioneiros e por diversas referencias documentais. Os bens que posuía en Galicia e León poden ser localizados grazas á relación que mantivo a familia co mosteiro leonés de Carrizo, onde profesaron as fillas do trobador, Orfresa e Elvira Fernandez. A súa produción poética é anterior a 1240 -momento culminante no proceso de expansión do fenómeno trobadoresco en certas cortes señoriais galegas- e comprende cinco cantigas de amor e tres de escarnio.

PERSOEIRO

Conde de Traba, fillo de Pedro Froilaz de Traba. Foi preceptor do futuro rei leonés Fernando II.

PERSOEIRO

Trobador portugués. De biografía descoñecida, pertencía a unha familia da pequena nobreza portuguesa, os Calheiros, implantada no Alto Minho, preto de Ponte de Lima. Seu irmán Paio Rodrigues frecuentou o círculo da poderosa familia dos Sousa na segunda década do s XIII, corte señorial onde é probable que compuxese o seu cancioneiro. Activo na primeira metade do s XIII, é autor de vinte e dúas cantigas de amor, oito de amigo e tres de escarnio e maldicir.

PERSOEIRO

Trobador portugués, fillo de Rodrigu’Eanes Redondo. A escaseza de datos na documentación da segunda metade do s XIII viría motivada por unha ausencia do país ao ter que acompañar ao seu pai a Castela. Cara ao 1297 debeu ser mordomo-mor de Pedro de Aragón e, entre 1312 e 1318, meirinho-mor de don Denís. Tralo seu matrimonio con Marinha Afonso de Arganil, formou en Beira un casal nobre ao que pertencían os señoríos de Arganil e Pombeiro. Debido ao cargo que desempeñou desde 1312 marchou a Santarém, onde debeu morrer cara ao ano 1320. Activo entre a segunda metade do s XIII e os primeiros anos do seguinte, atribúeselle o escarnio persoal “Don Pedro est[e] cu-nhado del-Rei”.

PERSOEIRO

Trobador, irmán de Pero Soarez. Pertence á liñaxe dos Alvar Pérez, de orixe leonesa. Desenvolveu a súa actividade literaria no terceiro cuarto do s XIII na corte de Afonso X. As súas cinco cantigas de escarnio transmitíronse só no Cancioneiro da Biblioteca Nacional.